Πιστεύω πως τρεις καταστάσεις αναδεικνύουν την προσωπικότητα ενός ανθρώπου, και αν θέλετε την ποιότητα από το «μέσα του». Ο τρόπος που συμπεριφέρεται όταν οδηγεί , ο τρόπος που "τζογάρει" και ο τρόπος που αντιμετωπίζει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα υγείας. 

 

Η οδήγηση είναι ένα άθλημα που ανάλογα με το ποιος είναι πίσω από το τιμόνι, μπορεί να είναι ευχάριστο ή θανατηφόρο, για τον ίδιο και για τους άλλους. Υπάρχουν οι οδηγοί που θα αναδεικνύουν το υπετροφικό εγώ τους, οι φοβιτσιάρηδες που θα οδηγούν καμπουριαστοί, οι στ@ρχιδιστές που θα περνάνε το στοπ μιλώντας στο κινητό, οι οδηγοί του σαββατοκύριακου ή των διακοπών και άλλες πολλές κατηγορίες. Ο πατέρας μου επαγγελματίας οδηγός έλεγε να προσέχεις πάντα τους ηλικιωμένους στο τιμόνι, με καβουράκι τα κυριακάτικα πρωινά. 

 

Σε κάθε περίπτωση η ουσία της ύπαρξης μπορεί να συνοψιστεί σε κάτι που έλεγε ένα παλιό μου αφεντικό. 

 

«Στη ζωή οι άνθρωποι χωρίζονται σε δυο κατηγορίες. Εκείνοι που γεννιούνται γέροι κι εκείνοι που πεθαίνουν νέοι». 

 

Το δυστύχημα στην εποχή μας είναι πως η ζυγαριά έχει γύρει επικίνδυνα προς την πρώτη κατηγορία. Είναι το φαινόμενο της απόλυτης εξέλιξης στο πόλεμο κατά της γήρανσης του σώματος, με άριστα αποτελέσματα από πλαστικούς που διορθώνουν κάθε ελάττωμα, και φτιάχνουν συνεχώς Ντοριαν Γκρέυ πανέμορφους με σιδερωμένο κάθε αποτύπωμα γήρανσης, με θλιβερό αντίτιμο τους αμέτρητους πλέον πίνακες που απεικονίζουν την σαπισμένη ψυχή στα υπόγεια των νοικοκυρεμένων σπιτιών. 

 

Στο δωμάτιο της χημειοθεραπείας, απέναντι μου ήταν δυο τελείως διαφορετικοί άνθρωποι… Ένας παππούς που έκανε θεραπεία με 6 μπουκάλες…. Κάθε φορά, κάθε εβδομάδα και διαμαρτυρόταν γιατί η Μαιρούλα η νοσοκόμα είχε άδεια, κι εκείνος ήταν εκεί για να βλέπει την ομορφιά της! Στη συνέχεια μας έλεγε ανέκδοτα, όλος ο θάλαμος γελούσε. 

 

Στη γωνία ήταν ένα νεαρό αγόρι, 26 χρονών που δεν ήθελε να ακούσει ή να δει τίποτα, κοιτούσε συνέχεια με τα μάτια σβησμένα σε ένα κενό, ίσως προσπαθούσε να βρει ένα λόγο γιατί να βρίσκεται σε εκείνο το δωμάτιο, όπως τόσα άλλα νεαρά αγόρια και κορίτσια που περίμεναν απέξω τη σειρά τους… 

 

Η εποχή μας έχει μια τραγικότητα… 

Ηλικιωμένους με γεμάτο παρελθόν….

Και νέους με άδειο μέλλον….​ 

 

 

 

ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

 

Το ερώτημα πλανάται πάνω από τα κεφάλια μας συνεχώς… γιατί δεν αντιδρούν οι άνθρωποι, γιατί έχουν αφεθεί έτσι απλά στο έλεος κάθε διεστραμμένου νου, που το παιχνιδάκι του είναι να ορίζει τις ζωές τους? Νομίζω πως η απάντηση είναι πολύ απλή. Έπαιξαν και παίζουν πάντα, στο πιο δυνατό χαρτί. Ο άνθρωπος είναι πλάσμα της συνήθειας. Σε τέτοιο μεγάλο βαθμό, που ελάχιστοι μπορούν να επιβιώσουν έξω από αυτήν. 

 

Από τη γέννηση μας συμμετέχουμε σε ένα απόλυτα παρανοϊκό σκηνικό, κάνουμε πράγματα που ΟΥΔΕΠΟΤΕ ΕΠΙΛΕΞΑΜΕ, αγωνιζόμαστε να κερδίσουμε αυτά που ΜΑΣ ΥΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ, υπακούμε σε κανόνες που ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΕΡΩΤΗΘΗΚΑΜΕ, τιμωρούμαστε για ότι ΑΛΛΟΙ ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ. Και όλο αυτό το αηδιαστικό σκηνικό το ονομάζουμε ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ. 

 

Είναι κανονικότητα για τον συνηθισμένο άνθρωπο το γεγονός πως θα έχει μια ζωή η οποία στην καλύτερη περίπτωση θα είναι 75-80 χρόνια και τα 60 από αυτά θα ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΜΕΝΟΣ να πηγαίνει σε ένα συγκεκριμένο σχολείο ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ, στην συνέχεια μια δουλειά ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ, με συγκεκριμένο ωράριο, ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ ΠΟΤΕ, και θα συνηθίσει πως είναι λογικό να έχει ένα σαβατοκύριακο υποτιθέμενης ελευθερίας, που στην ουσία ποτέ δεν είναι έτσι, γιατί προσπαθεί μέσα σε 2 μέρες μόλις να στριμώξει όλα εκείνα που στερείται τις υπόλοιπες 5, για πολλούς δε η φύση της δουλειάς δεν παραχωρεί ούτε αυτό το διήμερο… 

 

Χρειάζεται να περιγράψουμε κάτι πιο τραγικό από αυτό? Πιο τραγικό από το γεγονός πως συνεχώς η μηχανή αναπαράγει ανθρώπους οι οποίοι θα θυσιάσουν τη ζωή τους χωρίς καν να αντιληφθούν πως την θυσίασαν? 

 

«ω! της αυγής κροκάτη γάζα 

γαρούφαλλα του δειλινού, 

λάμπετε-σβήνετε μακριά μας, 

χωρίς να μπείτε στην καρδιά μας….» 

 

Μέσα σ΄αυτό το πλαίσιο, όλα μπορούν να γίνουν συνήθεια… κανονικότητα. Το πρόβλημα είναι πως μέσα σ΄αυτή την οδύνη της ύπαρξης κάποτε, η ψυχή προσπαθούσε να απελευθερωθεί, με διάφορους τρόπους. Μέσα στην σκληρή πραγματικότητα, οι άνθρωποι προσπαθούσαν να δημιουργήσουν όνειρα, να επαναστατήσουν, να ξεφύγουν, να πιστέψουν, να αρνηθούν…. Ηταν η ωραία εποχή που κάθε σπίτι είχε ένα κερί κι ένα φάντασμα… 

Οι άνθρωποι κοίταζαν τον ήλιο, δάκρυζαν στο πόνο, ένοιωθαν ένα δέος απέναντι στη φύση και τους θεούς, προσπαθούσαν να ανακαλύψουν την ουσία της ύπαρξης, τα μυστήρια τα κρυμμένα, έμαθαν να ερμηνεύουν τα όνειρα τους, να μιλάνε με τη θάλασσα τη γεμάτη ομορφιά και κίνδυνο, περπάταγαν με γυμνά πόδια στο χώμα, πολεμούσαν για μια ιδέα, μια πάτρίδα, ακόμα κι αν όλα ήταν στημένα και τότε από τους χειραγωγούς των ανθρώπινων κοπαδιών, υπήρχε μια διαφορά.. οι σκλάβοι ήξεραν πως είναι σκλάβοι…. 

 

Τώρα δεν νοιώθουν σκλάβοι, ο καλοταϊσμένος δυτικός πολιτισμός, όπου οι τσοπάνηδες δώσανε μπόλικο χόρτο στα κοπάδια, να αφρατέψουν, και να είναι καλά σφαχτά, οδηγείται τώρα στη τελική φάση. Η κοινωνία μια γυναίκα κακοποιημένη συνεχώς από ένα βάρβαρο σύζυγο, που συνήθισε κάθε απειλή, κάθε ξυλοδαρμό, κάθε τρομοκρατία, γιατί κάποιος της έχει εμφυσήσει βαθιά μέσα στο μυαλό πως αυτό της αναλογεί, αυτό της αξίζει… 

 

Δεν επαναστατούμε γιατί δεν έχουμε ΚΑΜΙΑ ΙΔΕΑ ΤΙ ΘΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΝΤΡΙ. Η ζωή μας έτσι κι αλλιώς είναι θυσιασμένη σε μια ατελείωτη ρουτίνα που τερματίζεται με το τέλος της, και στο μεσοδιάστημα, οι χαρές, ΕΙΝΑΙ ΟΣΕΣ ΕΠΊΤΡΕΠΕΙ Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΗΣ ΦΥΛΑΚΗΣ. Γεννάς ένα παιδί, και η χαρά σου είναι να το βλέπεις, το τι θα του συμβεί όμως και ποιους κανόνες πρέπει να ακολουθήσει ΔΕΝ ΤΟ ΟΡΙΖΕΙΣ εσύ, απλά το μαθαίνεις να υπακούει, και κάνεις για τη ζωή του ότι σου πουν. Ναι, δεν το μεγαλώνεις εσύ, το σύστημα το μεγαλώνει, η μόνη ελευθερία που έχεις απέναντι του είναι να το βλέπεις να ζει… 

 

Το ίδιο κι όταν πας σχολείο, όταν σπουδάζεις, όταν παντρεύεσαι, όταν δουλεύεις, όταν αρρωσταίνεις, όταν αγοράζεις ή πουλάς, όταν διασκεδάζεις και όλα αυτά τα αποκαλείς φυσιολογική ζωή, χαρές, δημιουργικότητα, ή πραγματοποίηση των ονείρων ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΟ ΣΟΥ. Θεωρείς πως είναι φυσιολογικό να υποστείς μεγάλες στερήσεις να αποκτήσεις ένα κομματάκι γη, να φτύσεις αίμα με τη δουλειά σου για να έχεις «μια στέγη», την ίδια στιγμή που βλέπεις γύρω σου ελάχιστους να κατέχουν αμύθητες εκτάσεις, και άλλες απέραντες εκτάσεις να είναι εντελώς ακατοίκητες χωρίς να ξέρεις κανείς σε ποιον ανήκουν…. 

Κάποιος φίλος, υπολόγισε πως σε μια χώρα σαν τη δική μας, με τον πληθυσμό μας αν μοιράζαμε τη γη σε όλους, αναλογούσαν 4 στρέμματα σε κάθε άτομο… Κι εσύ θα φας τη ζωή σου να αποκτήσεις έστω κι ένα κομματάκι, αν δεν ήσουν από τους τυχερούς που οι γονείς σου έδωσαν κάτι, για το οποίο εκείνοι έφτυσαν αίμα… 

 

Η ανάπτυξη της βιομηχανίας, της τεχνολογίας, της επιστήμης, οδήγησε τον άνθρωπο να ονειρεύεται πως θα κατακτήσει το σύμπαν, θα γιατρέψει όλες τις αρρώστιες ή θα βιώνει την καθημερινότητα με μεγάλη άνεση. Εγκατέλειψαν τη γη και στριμώχτηκαν στις τσιμεντένιες πολιτείες. Αφήσαν τα επαγγέλματα που θέλαν τέχνη, δεξιότητες, ικανότητες ξεχωριστές για το κάθε ένα… για να γίνουν καρπαζοεισπράκτορες υπάλληλοι στην υπηρεσία των αφεντικών, που έντεχνα με κάθε μέσο τους οδήγησαν σε αυτή την επιλογή, για να τους αφαιρέσουν ΚΑΘΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟΔΡΑΣΗΣ. 

 

Γιατί δεν επαναστατούμε? Γιατί έξω από το σύστημα ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΝΙΚΑΝΟΙ ΝΑ ΕΠΙΒΙΩΣΟΥΜΕ. Αυτό μας έχουν φυτέψει στο μυαλό, ένα μυαλό που μας το έχουν πολτοποιήσει με κάθε τρόπο. Σε τέτοιο βαθμό που πράξη επαναστατική θα ήταν για κάποιον σήμερα, όταν πηγαίνει με τον ηλεκτρικό στη δουλειά του ΝΑ ΚΑΤΟΡΘΩΣΕΙ, να δει έξω από το παράθυρο τι υπάρχει, κλείνοντας την οθόνη του κινητού του… 

Σκεφθείτε πόσοι από όσους ξυπνάνε το πρωί, και κοιτάνε το ρολόι, ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ, να πουν, δεν πάω στη δουλειά, αρνούμαι, τέλος, θέλω να κάνω την ημέρα μου ότι γουστάρω… Μοιάζει αστείο και να το λέω έτσι? Οι μόνοι που έχουν δικαίωμα να κάνουν κάτι τέτοιο είναι … οι συνταξιούχοι αν ζήσουν μέχρι να πάρουν τη σύνταξη. 

 

Ναι τελικά γεννιόμαστε και μεγαλώνουμε με την ιδέα πως όταν πάρουμε τη σύνταξη, θα κάνουμε και μερικά πράγματα «δικά μας». Είναι εκείνες οι χαριτωμένες ειδήσεις, κοίτα αυτός ο παππούς ξεκίνησε γυμναστήριο τα 70 ή εκείνη η γιαγιά αποφάσισε να μάθει χορό στα 80, ή εκείνη η παρέα από γεροντάκια αποφάσισαν να κάνουν ορειβασία…. Και το νήμα συνεχίζει να ξετυλίγεται στον ίδιο σκοπό, κοιτάνε το εγγόνι, του χαμογελούν και το ρωτάνε, εσύ? Τι θα γίνεις όταν μεγαλώσεις? Αποσιωπώντας το γεγονός πως θα γίνει αυτό που είμαστε όλοι. ΣΚΛΑΒΟΙ. 

 

Μας ετοιμάζουν πολλές δοκιμασίες ακόμα. Παίζουν μαζί μας. Είναι ικανοί να διαπράξουν οποιοδήποτε έγκλημα, φρικαλεότητα, διαστροφή πάνω στις ζωές των ανθρώπων. Η ελευθερία μας είναι κάτι που μπορούμε να κερδίσουμε μόνο αν είμαστε αποφασισμένοι να θυσιάσουμε οτιδήποτε προς χάρη της. Συνήθειες, ανθρώπους, πράγματα που είναι αγαπημένα μας. Πρέπει να ζήσουμε σαν να μαθαίνουμε από την αρχή τους κανόνες της ζωής. Μπορείς να εγκαταλείψεις τα πάντα και να βρεις το τρόπο να ζήσεις έξω από το σύστημα? Πόσοι από εμάς μπορούμε να απαντήσουμε ναι, και να το εννοούμε. 

Οσοι το εννοούν, αυτοί θα είναι οι άνθρωποι που θα σπάσουν τις αλυσίδες, γιατί θα κάνουν τα πάντα για να το πετύχουν με κάθε κόστος. Οι υπόλοιποι, τα κεφάλια μέσα. 

ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

Κάθε πράξη που προσβλέπει στον έλεγχο και την κυριαρχία πάνω σε άλλον άνθρωπο θεωρείται ψυχολογική βία. Ο εκφοβισμός, η υποτίμηση, η απόρριψη, η παραμέληση με απώτερο στόχο τον απόλυτο έλεγχο και την εξουσία πάνω στον άλλον είναι ψυχολογική βία. Ένας σίγουρος τρόπος για να πετύχεις όλα τα παραπάνω είναι να ασκήσεις τη βία της αβεβαιότητας. Αν καταφέρεις, να νιώσει το θύμα αβεβαιότητα για το μέλλον του -όχι τόσο για το απώτερο αλλά για το άμεσο-, και ταυτόχρονα του μπολιάσεις μια γερή δόση τρόμου, τότε θα έχεις τον απόλυτο έλεγχό του. 

 

Στην προσπάθεια αυτή βοηθάνε εξαγγελίες του τύπου: “Το επίδομα μπορεί να το δικαιούσαι αλλά μπορεί και όχι”. “Η πρώτη κατοικία προστατεύεται για τρεις μήνες ακόμα, μετά βλέπουμε”. “Θεωρώ εξαιρετικά δύσκολο να δουλέψεις το καλοκαίρι, αλλά θα το επανεξετάσουμε”. “Αύριο θα έχεις για να φας αλλά μπορεί και να μην έχεις”. Με λίγα λόγια δηλαδή “αύριο θα γίνει η εκτέλεσή σου αλλά μπορεί και να γίνει μεθαύριο”. Αυτό το τελευταίο ονομάζεται εικονική εκτέλεση και φυσικά δεν ανακοινώθηκε ποτέ από καμία κυβέρνηση. Είναι μια συνηθισμένη τακτική ψυχολογικής βίας που ασκείται σε κρατούμενους. Χρησιμοποιήθηκε και συνεχίζει να χρησιμοποιείται, κατά κόρον, από στρατούς, δικτατορίες, αστυνομίες, κλπ, με σκοπό το σπάσιμο και την ψυχική κατάρρευση του κρατούμενου. Στην περίπτωση που το θύμα σπάσει, δηλώνει άμεσα την υποταγή του, γίνεται πειθήνιο όργανο στον βασανιστή του και είναι έτοιμος να συνεργαστεί σε οτιδήποτε κι αν του ζητηθεί. 

 

Αρκεί να σκεφτούμε πως ακόμα και στη φυλακή, οι κρατούμενοι κοιμούνται και ξυπνούν έχοντας την ασφάλεια, ή καλύτερα την βεβαιότητα, πώς κάθε μέρα που περνά έχουν εξασφαλισμένα δυο πιάτα φαΐ και μια στέγη, έστω σε ένα ελεεινό κελί. Η αβεβαιότητα για τα απαραίτητα, προκαλεί μια ψυχική κατάσταση τόσο εύθραυστη και ανασφαλή που αυτός που την νιώθει μοιάζει, τηρουμένων των αναλογιών, με το θύμα της εικονικής εκτέλεσης. 

 

“Η ανεργία μπορεί να φτάσει το 15 αλλά μπορεί και το 35 τοις εκατό. Η ύφεση μπορεί να κυμανθεί από 5 έως 25 τοις εκατό. Το λοκντάουν μπορεί να ξανάρθει από Σεπτέμβριο αλλά μπορεί και όχι”. Λόγια κυβερνητικών αξιωματούχων, καθηγητών, διευθυντών κεφαλαιαγορών, αντιπροσώπων συλλόγων βιομηχάνων, εμπλεκομένων επιστημόνων. 

 

Με σύμμαχό του όλα τα τηλεοπτικά κανάλια των οποίων έχει τον απόλυτο έλεγχο, και αρωγούς τους συστημικούς δημοσιογράφους, το κράτος καταφέρνει να μας τρομοκρατεί, να μας μαυρίζει την ψυχή. Ζούμε καθημερινά, 24 ώρες το 24ωρο την “εικονική μας εκτέλεση”. Ο κόσμος σε νευρικό κλονισμό. Η βία της αβεβαιότητας μαστιγώνει καθημερινά τους πιο αδύναμους, τους πιο μικρούς, τους πιο ευάλωτους. Ξεσκίζει σαν μεσαιωνικό μαστίγιο τη σάρκα και τον ψυχισμό ενός ολόκληρου λαού, των οικογενειών που πορεύονται “μεροδούλι – μεροφάι”, του άνεργου, του ελεύθερου επαγγελματία, του μεροκαματιάρη, του νέου. 

 

Οι μόνοι που μοιάζουν, ακόμα, αλώβητοι και σχετικά ασφαλείς είναι οι ήδη γδαρμένοι από τα μνημόνια, δημόσιοι υπάλληλοι και οι συνταξιούχοι. Για πόσο ακόμα, όμως; Ο κοινωνικός αυτοματισμός είναι εδώ και το κεφάλαιο θα τον χρησιμοποιήσει ξανά με την πρώτη ευκαιρία. Το μισητό δημόσιο, έτσι κι αλλιώς αποτελεί στόχο για τις δυο-τρες οικογένειες πολιτικών χρυσοκανθάρων που εδώ και έναν αιώνα πληρώνονται αδρά και έχουν κάνει τεράστια περιουσία από το ... μισητό δημόσιο! 

 

Μας μαυρίσατε την ψυχή. Αυτό το πετύχατε και με το παραπάνω. Συνεργαστήκαμε, μείναμε σπίτι κι αυτό το θεωρήσατε δική σας, μεγάλη επιτυχία. Φάγαμε, αδιαμαρτύρητα, μια βαρβάτη καραντίνα και αυτό σας άνοιξε την όρεξη. 

 

Η ατομική ευθύνη έγινε καραμέλα και δεκανίκι ενός ανοργάνωτου κράτους που δεν είχε γιατρούς, δεν είχε αρκετές ΜΕΘ για να καλύψει τις ανάγκες, με παραπαίουσα την, από τα δεκαετή μνημόνια, δημόσια υγεία. Επόμενος στόχος είναι να σπάσουμε. Να λέμε υποτακτικά “γες μάστερ” σε ό,τι κι αν ανακοινώσετε. 

Αυτό όμως δεν θα το καταφέρετε. 

 

 Όσο υπάρχει ακόμα αλληλοσεβασμός, αλληλεγγύη, και ανθρωπιά θα σας χαλάμε τα σχέδια. Και ο χώρος της τέχνης έχει, προς τιμήν του, διδάξει σε πολλούς και αλληλεγγύη και αλληλοσεβασμό και ανθρωπιά. Δεν θα καταφέρετε να μας σπάσετε όσο υπάρχουν ακόμα αξίες, συνείδηση, και ιδανικά. “Μην αντιπαρατίθεστε” όπως σοφά σας συμβουλεύει ο Οδυσσέας Ιωάννου, “με το Άξιον Εστί, με τον Μεγάλο Ερωτικό, τον Σταυρό του Νότου, το Νυν και Αεί, το Χρονικό, το Περιβόλι του τρελού, την Συννεφιασμένη Κυριακή, την Φραγκοσυριανή”. Μην τα βάζετε με τη Ρωμιοσύνη, με τον Καπετάν Μιχάλη, με τα Νηπενθή, με τα Ματωμένα Χώματα, με το Φως Που Καίει. Μην αναμετριέστε με τον Θίασο, με την Ευδοκία, με την Ηλέκτρα. Είστε πολύ λίγοι για τέτοια μάχη. Είστε πολύ μικροί και αναλώσιμοι. 

 

Την τέχνη μπορεί να μην την θέλετε γιατί σας είναι μπελάς. Θα την βρίσκετε όμως διαρκώς μπροστά σας. 

Εκεί, όχι απλώς “να αντανακλά μα σαν φακός να μεγεθύνει”.* 

 

*Μαγιακόφσκι 

 

 

Δημήτρης Μητσοτάκης 

Mάης 2020 

Μουσική "Στην Καλλιθέα" 

(Δ.Μ) #DimitrisMitsotakis #Iviatisaveveotitas 

Πήρα τον κακό το δρόμο και την εύκολη ζωή, ήρθα κόντρα με το νόμο ξαφνικά ένα πρωί... 

 

Μια αυλή που στο κέντρο της έχει μια λεμονιά καταπράσινη, γεμάτη καρπούς. Κάπου ψηλά ανάμεσα στα τσιμεντένια κουτιά ένα κομμάτι ουρανός. Στο ένα δωμάτιο το ασυμπτωματικό κρούσμα, στο άλλο δωμάτιο η ασυμπτωματική επαφή. Ανάμεσα ένας αόρατος τοίχος φόβου. Έρχονται κατ΄ευθείαν στο μυαλό, όσα σου έχουν χώσει με το φτυάρι 2 χρόνια, και λες δεν μπορεί, μάλλον, ίσως, υποθέτω.. είμαι άρρωστος. Διάφορες φωνές γεμίζουν την ατμόσφαιρα. 

Εικόνες από σύριγγες, γάζες, αίματα, σωλήνες, ανθρώπους που υπέφεραν μόνοι, στην απόλυτη μοναξιά και πέθαναν χωρίς ένα χέρι να τους δώσει ένα χάδι. Εικόνες από άλλους που δεν υπέφεραν τίποτα αλλά η ψυχή τους βυθίστηκε σε ένα ποτάμι τρόμου. Άλλους που αγνόησαν τα πάντα, δεν πίστεψαν τίποτα και το μόνο που τους συντροφεύει είναι η ευχή των τρομαγμένων "θα έρθει και η δική σου ώρα". Άλλους που ένιωσαν μια στιγμιαία ανακούφιση πριν τους πάρουν πάλι το χαλί από τα πόδια, πως έκαναν το καθήκον τους απλώνοντας ήσυχα το μπράτσο. 

 

Ατελείωτες μέρες ζωής θυσιασμένες στο βωμό της αρρώστιας. Μια αρρώστια που εξαφάνισε κάθε άλλο φόβο. Εξαφάνισε κάθε άλλη ευκαιρία για συζήτηση για σκέψη. Πήρε έτσι χωρίς κόπο, την ανθρώπινη κοινωνία σαν ένα ύφασμα χύμα και το έραψε ακριβώς στα μέτρα της, χωρίς να αφήνει ούτε ένα μικρό στριφωματάκι να χωρέσει έστω μια βελονιά διαφορετικότητας. Μια ανθρώπινη κοινωνία που έμαθε να ανέχεται κάθε ανοησία, κάθε ψέμμα, κάθε βιασμό στο σώμα της, σαν να ήταν από πάντα έτοιμη να γίνει το θύμα σ΄ένα απόλυτα σαδιστικό παιχνίδι. Ήταν σαν να είχε μοναδικό όνειρο να είναι ο δούλος κάποιου αφέντη και μόλις δέχτηκε το κάλεσμα, άρπαξε τις αλυσίδες και κλειδώθηκε χωρίς καν να χρειαστεί να παρέμβει ο δεσμοφύλακας. 

 

Άλλοι το ονόμασαν ομαδική ψύχωση, άλλοι φυσική συμπεριφορά σε ένα ανίκητο εχθρό, άλλοι κράτησαν τα λογικά τους, αλλά το άμορφο πλήθος τους χτύπαγε από κάθε μεριά, εκτοξεύοντας πάνω τους την ασχήμια της παράνοιας. Δεν μπορούσε κανείς να ξεφύγει, παρά μόνο αν μεταμόρφωνε τον εαυτό του, όπως τον ήρωα στον ΤΑΞΙΔΙΩΤΗ ΤΟΥ ΟΥΡΑΝΟΥ, που δεμένος με τα πιο απάνθρωπα δεσμά, κατάφερε να αφήσει τη σάρκα του παιχνίδι στα χέρια των βασανιστών του, κι εκείνος ταξίδεψε εκεί που κανείς δεν θα μπορούσε να τον φτάσει. Οι τύραννοι που δεν μπορούν να ονειρευτούν σκοπό άλλο δεν έχουν παρά να κλέψουν τα όνειρα των ανθρώπων όπως ΣΤΗ ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΧΑΜΕΝΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. 

 

Αυτό που ζούμε είναι η εκπαίδευση στην κοινωνία την μετα ανθρώπινη, όπου τίποτα δεν θα είναι όπως πριν.. μαθαίνουμε να είμαστε ο μοναδικός κάτοικος ενός κελιού χωρίς κάγκελα γιατί δεν χρειάζονται. Είμαστε ο ισοβίτης που γερασμένος και με χαμένο το μυαλό από χρόνια και χρόνια φυλακής, βλέπει τη πόρτα του κελιού ανοικτή, αλλά δεν βγαίνει... γιατί δεν έχει ιδέα τι να κάνει εκεί έξω. Δεν θυμάται πως είναι η ζωή, δεν θυμάται αν κάπου είναι το σπίτι του, αν ζουν ακόμα οι άνθρωποι που αγαπούσε, δεν θυμάται πως είναι να αναπνέεις ελεύθερος και μένει εκεί να κοιτάζει τη πόρτα χωρίς επιθυμία να βγει.. 

 

Η αρρώστια υπάρχει, όπως αύριο θα υπάρξει κι άλλη μεγάλη φρίκη, και μεθαύριο κι άλλη μια ακόμα, όπως σε ένα βιντεο παιχνίδι. Μόνο που δεν είσαι ο πρωταγωνιστής, εισαι ο στόχος. Ο στόχος που πάνω του πετάνε τα βελάκια τους άνθρωποι διεστραμένοι με μηδενική ενσυναίσθηση. Σειριακοί δολοφόνοι που βασανίζουν με επιμέλεια το θύμα τους. Μαθαίνεις σιγά σιγά στα χέρια τους πως όσο αντιστέκεσαι τόσο πιο πολύ θα πονέσεις, ενώ αν μείνεις ήσυχος μπορεί και να μάθεις να απολαμβάνεις τις δοκιμασίες. Αρκεί να λες ΝΑΙ. 

 

Είναι περίεργο τι ιδέες μπορεί να προκαλέσει η θέα μια λεμονιάς. 

 

Μια κλειστή μικρή αυλή χαμένη στη τσιμεντούπολη. 

 

Ενας εγκλεισμός για το τίποτα. 

 

Ενας φόβος χωρίς αιτία. 

 

Μια υποψία θανάτου με τη ζωή να οργιάζει ελεύθερη. 

 

Τρέμεις τη διασωλήνωση, την ανάσα που χάνεται, τη μοναξιά ενός θαλάμου με λευκές μπλούζες, τους αγαπημένους που μπορεί να τους κάνεις κακό, την αδυναμία να τα βγάλεις πέρα με ένα αόρατο θηρίο, τρέμεις μήπως η κάθε σου απόφαση σου στοιχίσει τη ζωή, μεταφράζεις κάθε τι με γνώμονα τις επαναλαμβανόμενες απειλές των δεσμοφυλάκων. 

 

Έχεις σκεφθεί που θα οδηγήσει όλο αυτό? Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτό το σαδιστικό παιχνίδι? 

 

Έχεις σκεφθεί πως έχεις να κάνεις με ανώμαλους, που όταν τα δώσεις όλα, κάνεις τα πάντα, για να σωθείς, θα ανακαλύψεις πως τίποτα δεν έσωσες γιατί τα έχασες όλα? 

 

Υπάρχει κάτι πολύτιμο που δεν το διαφημίζει το κουτί προπαγάνδας που έχεις τοποθετήσει σε κάθε γωνιά του σπιτιού. Λέγεται μυαλό και είναι ένα πολύπλοκο σύστημα νευρώνων που ΚΑΝΕΙΣ δεν θα επιτρεπόταν να μπει μέσα, αν δεν εσύ δεν του άνοιγες τη πόρτα. Έχουν χτίσει ένα τερατωδες οικοδόμημα, που βασίζεται όλο στην ασυδοσία να παραβιάζουν συνέχεια αυτή τη πόρτα, από την ώρα που ανοίγεις τα μάτια σου σ΄αυτό το κόσμο. 

 

Δεν μπορείς να τους εμποδίσεις να μπαίνουν. Μπορείς όμως να τους επιβάλλεις να φύγουν. Απειλώντας τους με μια φράση που δεν μπορούν να ανεχτούν και σεληνιάζονται. 

ΔΕΝ ΣΕ ΦΟΒΑΜΑΙ, ΕΙΜΑΙ ΕΝΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ. 

 

 

ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

 

Τα ζόμπι αποδεικνύονται φιλικά, πολύ καλά στα επιτραπέζια παιχνίδια και ικανά να φτιάξουν καταπληκτικά μη αλκοολούχα κοκτέιλ. 

 

«Απλώς δεν μπορώ να τα επαινέσω αρκετά», είπε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Κλεμ Ντιστάντ. «Τα ζόμπι είναι αισιόδοξα, προσπαθούν πάντα και ειλικρινά να ικανοποιήσουν όλες τις απαιτήσεις και είναι πραγματικές ευφυΐες με τους υπολογιστές». 

 

Η αποκάλυψη των ζόμπι ξεκίνησε με τους νεκρούς να σκαρφαλώνουν από τους τάφους τους. «Το οποίο δεν ήταν τόσο κακό όσο πιστεύαμε ότι θα ήταν», είπε ο Distant. «Οι νεκροί είναι όλοι ευέλικτοι και υπάκουοι εργάτες και έχουν ενσωματωθεί αβίαστα στη σημερινή δυναμική, άκρως ανταγωνιστική αγορά», ιδιαίτερα στην πολιτική, η οποία λειτουργεί δέκα φορές πιο αποτελεσματικά με τους σαρκοφάγους πολιτικούς και τη βιομηχανία του θεάματος που, σύμφωνα με τον Στίβεν Σπίλμπεργκ, «παράγει τώρα μερικά από τα καλύτερα φανταστικά και αστυνομικά δράματα που έχω δει ποτέ». 

 

Οι κριτικοί έχουν παραπονεθεί ότι είναι σχεδόν αδύνατο να διακρίνει κανείς τη διαφορά μεταξύ ζόμπι και «πραγματικών». Τα ανώτερα στελέχη, οι ιδιοκτήτες δεύτερων κατοικιών, οι ιδιώτες οδοντίατροι, οι διάσημοι ακαδημαϊκοί, οι ηλικιωμένοι ροκ σταρ και οι κτηματομεσίτες είναι σχεδόν όλοι μέλη του στρατού των σκιών, αλλά με τα ζόμπι να είναι πολύ συχνά καλά μορφωμένα και αποδεδειγμένα άψογα, φαίνεται ότι ο καθένας θα μπορούσε να είναι απέθαντος. Η κυβέρνηση απάντησε εκδίδοντας έναν οδηγό εντοπισμού ο οποίος αναφέρει: 

- Παρά τη μεγάλη ποικιλία στην εμφάνιση και τη γνώμη των ζόμπι, η ατομικότητα στην συμπεριφορά είναι πολύ χαμηλή. 

- Έντονη μείωση της αισθητηριακής οξύτητας, του αυθορμητισμού, της ενσυναίσθησης 

- κατανόησης και της παράφορης γενναιοδωρίας. 

- Ικανότητα επικοινωνίας απλοποιημένη και χαμηλής λεπτότητας, ακόμη και μεταξύ των μορφωμένων. 

- Λατρεύουν τα παιδιά, αλλά τα δικά τους παιδιά είναι όλα άθλια και δυστυχισμένα. 

- Λειτουργούν καλά σε μια ομάδα, αλλά η οικειότητα και οι κοινωνικοί δεσμοί μεταξύ των μελών είναι αδύναμοι - η μόνη ευδιάκριτη αφοσίωση είναι σε όποιον τα ταΐζει. 

- Αν και τα ζόμπι είναι υπάκουα, αναίσθητα και ουσιαστικά άδεια, μπορεί να προκληθούν σε ψυχωτική οργή αν τους υπενθυμίσετε ότι είναι απέθαντα. Στην πραγματικότητα, η ίδια η παρουσία των ζωντανών τους ενοχλεί ή τους αναστατώνει, οπότε παρουσία τους να είστε πολύ προσεκτικοί. 

- Προσέξτε τα μάτια τους. Υπάρχει μια ποιότητα άκαμπτης ανελαστικότητας στο μάτι του ζόμπι. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στο ηλικιωμένο ζόμπι, του οποίου οι ρυτίδες ζωής δεν προδίδουν τη χρήση περισσότερων από μια χούφτα συναισθημάτων. 

- Παρά το γεγονός ότι είναι απέθαντα, τα ζόμπι στην πραγματικότητα φοβούνται τον θάνατο, λατρεύουν αυτό που αποκαλούν «ζωή» - την απλή ύπαρξη - και θα κάνουν τα πάντα για να διασφαλίσουν ότι δεν θα τελειώσει ποτέ. 

 

Ο οδηγός τελειώνει προειδοποιώντας τους ανθρώπους να είναι πολύ προσεκτικοί, αλλά να μην είναι καχύποπτοι. Η ικανότητα να εντοπίζεις τους νεκρούς εξαρτάται από το να είσαι ζωντανός, που σημαίνει να είσαι ανοιχτός και να εμπιστεύεσαι. Αυτή η ειλικρίνεια θα προσφέρει την ενστικτώδη αίσθηση του κινδύνου που χρειάζεται για να ξεχωρίσει ο άνθρωπος από το τέρας. 

 

Ντάρεν Άλεν 

Μετάφραση: Τρύφων Λιώτας 

 

 

 expressiveegg.org

Ο πολιτισμός της απληστίας, το μόνιμα ανικανοποίητο κτήνος που θέλει όλο και περισσότερα, με μεγαλύτερες θυσίες, μέχρι να στραγγίξει και το μεδούλι από τα κόκαλα μας. Και σκλάβος, και αμόρφωτος, και πιστός καταναλωτής και αποδεχόμενος όλο αυτό το καραγκιοζιλίκι σαν «έτσι είναι τα πράγματα» και περιττή πολυτέλεια τις μικρές χαρές. Ο πολιτισμός του κτήνους δεν αγαπάει τις μικρές χαρές. Θρέφεται και ικανοποιείται με μεγάλες θηριωδίες. 

 

Έχω μια φυσική απέχθεια για τα φαντασμαγορικά μεγάλα μαγαζιά, τα υπερπλήρη σουπερ μάρκετ, τα φαστφουντάδικα και τους τεράστιους κινηματογράφους. Ναι η γοητεία στα μικρά μαγαζάκια υπάρχει γι΄αυτό και θα συμβούν τα πάντα για να βάλλουν λουκέτο όλα. Ναι στο μπακάλικο της γειτονιάς που εκτός από τα ψώνια μπορούσες να πιεις κι ένα καφεδάκι και να κουτσομπολέψεις γι΄αυτό και δεν θα υπάρχει πια, στο μικρό θερινό σινεμά γεννήθηκαν μεγάλοι έρωτες, και σε μια απλή τραμπάλα γίνανε οι πιο μεγάλοι αγώνες..... 

 

Δεν στοχεύουν απλά στους μισθούς μας. Να τους πετσοκόψουν. Δεν βάζουν φόρους για να εισπράξουν. Δεν διαλύουν υγεία, παιδεία, κάθε έννοια κοινωνικού κράτους για οικονομία. Θέλουν να τσακίσουν ακόμα και την ελάχιστη δυνατότητα που έχει ένας άνθρωπος για να μην είναι σκλάβος. Θέλουν να μας κλέψουν ακόμα και το πιο μικρό χαρτζιλίκι που μας δίνει τη δυνατότητα να αγοράσουμε το εισιτήριο διαφυγής μας. 

 

Υπάρχουν άνθρωποι ακόμα, λίγοι που σιχαίνονται τις συσκευασίες τρία σε ένα, τα δέκα κιλά+, τους μεγάλους καταψύκτες με τα στριμωγμένα παγωμένα πτώματα τροφής, τις γιγαντοοθόνες και τη φασόν διασκέδαση στα σφαγεία του πνεύματος. Υπάρχουν άνθρωποι, που χρησιμοποιούν τα πόδια τους για να πάνε μέχρι το περίπτερο και που δεν κουβαλάνε στη τσάντα αντισηπτικά μαντηλάκια....Υπάρχει ακόμα ένα είδος ανθρώπου που δεν κατεβάζει από τα ράφια εκατό πράγματα χωρίς να ξέρει τι θέλει, γιατί όσα χρειάζεται, όσα αγαπά, όσα τον κρατάνε ζωντανό είναι όλα μπροστά στα πόδια του. 

 

Είμαστε αρκετοί ακόμα που επιμένουμε να κουβαλάμε κοντά μας βαλίτσες γεμάτες με πραμάτειες από άλλους καιρούς , για να τις δείχνουμε στους νέους που δεν γνώρισαν ποτέ αυτά τα χρώματα, αυτά τα αρώματα, γι΄αυτό θα κανουν τα πάντα για να είμαστε οι τελευταίοι... 

 

Όμως εμείς ήδη έχουμε ψιθυρίσει τα λόγια από το ξόρκι στη νέα εποχή. Όλο και κάποιος θα το άκουσε. 

 

 

ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

Χτές το βράδυ περπατώντας στα Κουρτελάτσα συνάντησα έναν πλανόδιο μικροπωλητή παυλόσουκων. 

Ήρθε η εποχή τους. 

Αλλού τα λένε «Φραγκόσυκα» και δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλή φρούτα . Στην Κέρκυρα και στην Βόρεια Ιταλία είναι τόσο αγαπητά που τα λέμε χαϊδευτικά «φρεσκαμέντο» και τα πουλάνε στους δρόμους έναντι ενός ευρώ το κομμάτι (καθαρισμένα). 

Για πολλούς αποτελεί μυστήριο η μεγάλη αγάπη των Κερκυραίων για τα παυλόσουκα. 

Η αλήθεια είναι ότι όταν οι Ενετοί επιδότησαν την δενδροφύτευση της Κέρκυρας με ελαιόδεντρα είχαν θέσει ως όρο να φυτευτούν επίσης στα όρια του κάθε κτήματος και παυλοσουκιές. 

Οι παυλοσουκιές χρησίμευαν ως αντιπυρική ζώνη πρωτίστως και δευτερεύοντος ως αγκαθωτός φράχτης με νόστιμα και ζουμερά φρούτα. Το δε λάδι πρωτίστως χρησίμευε για την παραγωγή σαπουνιού (το μόνο απορρυπαντικό της εποχής εκείνης , για τον φωτισμό των πόλεων και τέλος ως τροφή με μεγάλη θρεπτική αξία. 

Σοφοί οι πρόγονοι μας αλλά θα μου πείτε, τι σχέση έχουν όλα αυτά με το μικρό σπίτι στο λιβάδι του Ρόπα. 

Έλα ντέ! 

Ο πλανόδιος μικροπωλητής παυλόσουκων στα Κουρτελάτσα μου έφερε στο μυαλό τον Φτύμιο και το μικρό σπίτι στο λιβάδι του Ρόπα. 

Καταρχήν ο «Φτύμιος» είναι ο «Θύμιος» άλλων τουριστικών προορισμών η ο «Ευθύμιος» της νεοελληνικής λογοτεχνίας. 

Λέμε «Φτύμιος» κατά τον ίδιο τρόπο που κακοποιούμε διάφορες λέξεις τόσο της Αγγλικής όσο και της Ελληνικής γλώσσας. 

Τις μικρότερης έκτασης κακοποιήσεις τις κάνουμε στις (χιλιάδες) Ενετικής προέλευσης λέξεις. 

Λέμε για παράδειγμα «πάρκι» , «μπλέ ελεκτρί», «σούπεμάρκε», «Μισοκομείο», «Αστενομία», «Θηριοειδής» . 

Εν ολίγης κόβουμε το άβολο τελικό σύμφωνο της Αγγλικής και παραμορφώνουμε τις δύσκολες ελληνικές λέξεις. 

Η πιο άγρια κακοποίηση της Αγγλικής νομίζω γίνεται στην λέξη «Πιτσιρουρί». 

Η λέξη αυτή υποδηλώνει ευστοχία. Πώς λέμε.. «τον πέτυχε στο δόξα πατρί.». 

Στην Κερκυραϊκή , λοιπόν, θα πούμε «τον επίτυχε μες στο πιτσιρουρί». 

Η λέξη προήλθε από ένα επιφώνημα των Άγγλων αλλά και των Κερκυραίων παικτών του Κρίκετ στην κάτω πλατεία κατά την διάρκεια του αγώνα που υποδήλωνε ευστοχία «pitch in the ring». 

Ενιγουέϊ. 

Ξεφύγαμε πάλι. 

Ο Φτύμιος, λοιπόν, είναι γόνος μια πάμφτωχης πολυμελούς Κερκυραϊκής οικογένειας και έχει στην ιδιοκτησία του ένα μικρό σπίτι στο λιβάδι του Ρόπα. 

Το «λιβάδι του Ρόπα» πήρε το όνομα του (μάλλον) από έναν άγριο θάμνο που υπάρχει άφθονος στην περιοχή και που στην αρχαία ελληνική γλώσσα λεγόταν «Ρώπαξ». 

Το μυαλό του ανυποψίαστου μέσου Έλληνα αναγνώστη θα πάει σε κάποιο απέραντο κάμπο. 

Το Λιβάδι του ρόπα ήταν ένα μικρό έλος που (ματαίως) αποξηράνθηκε από τους Άγγλους και μετατράπηκε σε μία μικρή επίπεδη μακρόστενη ακαλλιέργητη έκταση . 

Η γενική λογική του μέσου Κερκυραίου είναι να δίνουμε μεγάλες διαστάσεις σε μικρά πράματα. 

Ο «Γυάλινος πύργος» , για παράδειγμα , είναι μια πολυκατοικία τριών ορόφων και ενός ημιώροφου. 

Η ψηλότερη κορφή του «Όρους» είναι εννιακόσια ογδόντα μέτρα (μαζί με την κεραία της ΕΡΤ). 

Η «Εθνική Λευκίμμης» και η «Εθνική Παλαιοκαστρίτσας» είναι δύο καρόδρομοι που μπροστά τους η επαρχιακή οδός Φλώρινας –Πρεσπών είναι Ελβετία. 

Ενώ το «διεθνές αεροδρόμιο του Καποδίστρια» έχει γίνει ο εφιάλτης των πιλότων ανά τον κόσμο. 

Στην προσγείωση ο πιλότος θα πρέπει να περάσει ξυστά από το καμπαναριό της Βλαχέραινας για να σταματήσει λίγο πριν από το πάρκι του Λίντλ. 

Πάλι ξεστράτισα. 

Ο Φτύμιος , λοιπόν, μετά από συνεχείς επεκτάσεις μετέτρεψε το καλύβι που κλερονόμησε από τον πατέρα του σε «βίλλα» και έτσι έγινε ο πρώτος πιτόρος της Κέρκυρας με βίλλα στο λιβάδι του Ρόπα δίπλα από τον καταυλισμό των Ρομά. 

Είχε δε και την άποψη ότι οι Ρομά θα πρέπει να μετεγκατασταθούν εί δυνατόν «εις το Κράτσαλο» μακριά από τα μάτια του πολιτισμένου κόσμου. 

Ο δεύτερος καημός του ήταν να κόψει τσι τριτοκοσμικές παυλοσουκιές από τα όρια του κτήματός του και να φτιάξει έναν πέτρινο φράχτη με κολονάκια όπου στην κορυφή θα αναπαύονται γύψινα λιοντάρια για να προστατεύουν την περιουσία του Κόντε πιτόρου. 

Μιας και τόφερε η κουβέντα , «Πιτόρος» είναι ο ζωγράφος στην Ενετική διάλεκτο αλλά εμείς το χρησιμοποιούμε και για τους ελαιοχρωματιστές ,λίγο ως ειρωνεία και λίγο ως καταξίωση. 

Τις προάλλες τον συνάντησα στην Ανουτσιάτα. Φορούσε τα ρούχα της δουλειάς και ερχόταν από ένα σπίτι που έχει αναλάβει να βάψει. 

Επηρεασμένος από τις πυρκαγιές ανά την Ελλάδα με κοίταξε με ανήσυχο μάτι. 

«Θυμάσαι πρόπερσι που έπιασε η μεγάλη πυρκαγιά στο λιβάδι του Ρόπα;» 

Η «Μεγάλη πυρκαγιά» ήταν τέσσερα στρώματα καλαμιώνας, χόρτα και μερικά πουρνάρια. 

«Σταμάτησε μπροστά στο σπίτι μου. Έβαλε το χέρι του ο Άγιος Σπυρίδωνας και δεν εκαήκαμε ζωντανοί». 

Το κοιτάω στα μάτια με τρυφερότητα και του χαϊδεύω αργά την σκονισμένη φαλάκρα. 

«Ο Άγιος Σπυρίδωνας , Φτύμιο μου , ασχολείται με πανούκλες, χολέρες , λέπρες καθώς και με γεωστρατηγικά ζητήματα όπως το Ασέδιο των Κορυφών. Το σπίτι σου σώθηκε εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.» 

Με κοιτάει με απορία. 

«Αν πηγαίνανε καλά οι δουλειές σου , αγόρι μου, θα έκοβες τσι παυλοσουκίες και η στιά θα έμπαινε στο σπίτι. 

 

il trovatore

Ορισμένες μέρες, ονειρεύομαι. Ονειρεύομαι ότι όλοι οι ιοί θα εξαφανιστούν, και τουλάχιστον ορισμένες από τις εταιρείες τεχνολογίας θα αγκαλιάσουν με (σχετική) τιμιότητα τους χρήστες τους. 

Σήμερα δεν είναι μια από αυτές τις μέρες, καθώς πρέπει να σκεφτώ το Facebook. Ίσως να μην γνωρίζετε ότι η Apple ανάγκασε τις εφαρμογές του iOS να εμφανίζουν μια ειδοποίηση που ρωτάει αν θέλετε να σας παρακολουθεί σε όλο τον ιστό. 

 

Το Facebook φυσικά είναι δυσαρεστημένο με αυτό, επειδή κερδίζει χρήματα παρακολουθώντας σας σε όλο τον ιστό και ελπίζει να το κάνει μέχρι να σβήσει ο ήλιος. Έτσι, όπως παρατηρήθηκε από τον πρώην ανώτερο σύμβουλο του Λευκού Οίκου Ashkan Soltani, το Facebook προσπαθεί να τρομάξει τους χρήστες του στις εφαρμογές του iOS Facebook και Instagram. 

 

Έχει τοποθετήσει τη δική του μικρή προειδοποίηση που αποσκοπεί στο να κάνει τους ιδιοκτήτες του iOS να συναινέσουν στην παρακολούθηση. Η ειδοποίηση βασίζεται στον τεράστιο ενθουσιασμό των χρηστών για πιο εξατομικευμένες διαφημίσεις και αναφέρει το θλιβερό συλλογισμό ότι η παρακολούθηση πραγματοποιείται για να βοηθήσει κυρίως τις μικρές επιχειρήσεις. 

 

Αλλά υπάρχει και ένα τρίτο χαρούμενο μήνυμα: “Βοηθήστε να διατηρήσουμε το Facebook δωρεάν.” Η ίδια απειλή εμφανίζεται και στους χρήστες του Instagram. 

 

Ο κυνισμός είναι τόσο ψυχρός που θα μπορούσαμε να τον θαυμάσουμε. 

Το Facebook κάνει αυτό που γνωρίζει πολύ καλά: Ψεύδεται και προσπαθεί να κερδίζει χρήματα. Δοκιμάζει να κάνει περισσότερους χρήστες του iOS να θέλουν να συνεχίσει την παρακολούθηση. 

 

Πόσο πιο ειλικρινής θα ήταν μια σχέση εάν το Facebook χρέωνε τα προϊόντα του; Θα ήταν μια επιχείρηση σαν όλες τις άλλες που προσφέρουν υπηρεσίες και πληρώνονται. Οι χρήστες του κοινωνικού δικτύου θα γινόταν επιτέλους πελάτες. Θα αγόραζαν το προϊόν αντί να είναι αυτοί το προϊόν. Θα είναι σε θέση να περιμένουν εξυπηρέτηση, σε αντίθεση με τα νέα που εμφανίζονται αυτόματα όπου βολεύει με αλγόριθμους. Θα μπορούσαν και να καταλάβουν πώς λειτουργούν πραγματικά οι έλεγχοι απορρήτου του Facebook και θα απαιτούσαν ακόμη μεγαλύτερη απλότητα στην διατύπωση. 

 

Όμως όλα τα παραπάνω θα μπορούσαν να είναι άλλο ένα όνειρο. Θα μπορούσε ίσως να γίνει πραγματικότητα; Να χρεώνει το Facebook τις υπηρεσίες του; Μην ανησυχείτε ο Mark Zuckerberg είναι πολύ καλός σε αυτά, εδώ και χρόνια. Δεν ανησυχεί μόνο να κερδίσει χρήματα, αλλά επιδιώκει να βγάλει αρκετά χρήματα κάτι που θα ταιριάζει απόλυτα με τα εγωιστικά του σχέδια. 

Ναι, ανησυχεί για όσους δεν ενδιαφέρονται για το απόρρητο, αλλά τους προσφέρονται απλοί τρόποι να κάνουν κάτι γι ‘αυτό. 

Όταν κάποιος απειλεί με τέτοιο τρόπο, πιστέψτε τον. Όχι την ίδια την απειλή, αλλά το ότι μπορεί να γίνει αδίστακτος. 

Ο Zuckerberg σχεδιάζει για εσάς, και στο τέλος θα τα πάρει.

iguru

 

Οι (περίεργοι) «μαχητές» του Πολέμου της Γιουγκοσλαβίας…

 

Γράφει ο Παναγιώτης Ξηρουχάκης 

Είναι η χρονιά του 1991 και η Γιουγκοσλαβία φλέγεται. Το πολυεθνικό κομμουνιστικό κράτος που δημιουργήθηκε μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου διαλύεται. Οι περισσότερες δημοκρατίες του (με πρώτη τη Σλοβενία) κήρυξαν ανεξαρτησία από τη Γιουγκοσλαβία. Αρχικά, ο Γιουγκοσλαβικός Λαϊκός Στρατός (JNA), προσπάθησε να διατηρήσει την ενότητα ολόκληρης της χώρας αλλά απέτυχε. Επίσης από τον JNA αποχώρησαν οι Σλοβένοι, οι Κροάτες, οι Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου, οι Βόσνιοι και οι Βόρειοι Μακεδόνες. 

Ό,τι απέμεινε, δηλαδή ο σερβικός στρατός, προσπάθησε στη συνέχεια να αποσπάσει από την Κροατία και τη Βοσνία εδάφη στα οποία κατοικούσαν πληθυσμοί σέρβικης καταγωγής. Οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν στο Κόσοβο αλλά και στη Μακεδονία. Το παγκόσμιο σοκ από την πρωτοφανή γενικευμένη σφαγή στο κέντρο της «πολιτισμένης» Ευρώπης ήταν τεράστιο. Η σύγκρουση έληξε τελικά το 2001 με 140.000 νεκρούς. 

 

Τζάκι Μπάνι Άρκλοβ

Η διεθνοποίηση της κρίσης έκανε γνωστό (έστω και επιφανειακά) τον πολιτισμό της Γιουγκοσλαβίας, καθώς τότε έγινε μόδα παγκοσμίως η γιουγκοσλαβική τέχνη. Καλλιτέχνες όπως ο Μπρέγκοβιτς και ο Κουστουρίτσα έγιναν διεθνείς αστέρες, μαζί με αρκετούς άλλους . Ήταν μια πολιτισμική παράπλευρη συνέπεια του πολέμου. H Γιουγκοσλαβία δεν ήταν τμήμα του ανατολικού μπλοκ και αν κομουνιστικό κράτος είχε ακολουθήσει πολιτική ανεξάρτητη από την ΕΣΣΔ. Η επίδραση της ροκ κουλτούρας αλλά και της υποκουλτούρας (πανκ, industrial, new wave, κλπ) ήταν μεγαλύτερη εκεί από οπουδήποτε αλλού στο ανατολικό μπλοκ όπου αντιμετωπιζόταν γενικά με καχυποψία σαν καπιταλιστικό προϊόν και σαν μέσο πολιτισμικής ιμπεριαλιστικής προπαγάνδας. Αντίθετα, τα γιουγκοσλαβικά ΜΜΕ στήριξαν και προώθησαν το ροκ.

Το ροκ υποστηρίχθηκε σχετικά από τις κομμουνιστικές αρχές ενώ και οι στίχοι που επέκριναν την κομμουνιστική ηγεσία ήταν συχνά ανεκτοί. Το ίδιο μπορούμε να πούμε για τα γκρουπ του πανκ, του new wave αλλά και του βιομηχανικού ήχου. Για παράδειγμα, συχνά οι αρχές διοργάνωναν συναυλίες και φεστιβάλ. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα κινήματα του φουτουρισμού, του ντανταϊσμού, του σουρεαλισμού κλπ, ενώ στην Ελλάδα ήταν σχετικά άγνωστα στο ευρύ κοινό, εκεί ήταν βασικό συστατικό της πολιτισμικής κληρονομιάς του κομμουνιστικού κράτους. Αυτές οι πολιτισμικές γνώσεις των νέων, συνδυάστηκαν με τη δυτική ροκ και underground κουλτούρα, ενώ από κάποια γκρουπ προστέθηκαν παραδοσιακά στοιχεία (όπως π.χ. ορθόδοξη μουσική) στην εκρηκτική μίξη αυτού που τελικά ονομάστηκε με το γενικό όρο yugorock και που πριν τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας αποτελούσε την πιο δημοφιλή μουσική όλου του ανατολικού μπλοκ. Ιδιαίτερη επιρροή ασκούσε και ο γιουγκοσλαβικός κινηματογράφος, ο οποίος επίσης είχε απορροφήσει στοιχεία του δυτικού. 

Επιστρέφοντας στην πολεμική σύγκρουση, τελικά οι Σέρβοι ηττήθηκαν στην Κροατία ενώ ο πόλεμος στη Βοσνία έληξε «ισόπαλα» (με διχοτόμηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης σε Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και Σερβικής Δημοκρατίας) με παρέμβαση των ΗΠΑ και όταν οι έως τότε εχθροί Βόσνιοι μουσουλμάνοι και Κροάτες συμμάχησαν ενάντια στους Σερβοβόσνιους. Από την πλευρά των Σέρβων, το βάρος της σύγκρουσης επωμίστηκαν κυρίως οι Σερβοβόσνιοι και οι Σερβοκροάτες. Μετά την ήττα στην Κροατία, περίπου 300.000 Σερβοκροάτες κατέφυγαν ως πρόσφυγες στη Σερβία. Τόσο οι Σέρβοι όσο και οι Κροάτες κατηγορήθηκαν για εγκλήματα πολέμου. Στη διάρκεια των συγκρούσεων στο Κόσοβο, το 1999 το ΝΑΤΟ είχε βομβαρδίσει τη Σερβία.

Έχω διαβάσει αρκετές μελέτες για τον ρόλο διάφορων ομάδων (και γι’ αυτό στο παρόν άρθρο δε θα επεκταθούμε σε αυτές) στον πόλεμο, όπως οι χούλιγκαν και οι ξένοι εθελοντές. Θα λέγαμε ότι για τα δεδομένα της μέχρις τότε καταγεγραμμένης στρατιωτικής ιστορίας, αυτοί ήταν περίεργοι «μαχητές». Η πρώτη περίπτωση έχει την τιμητική της στην ελληνική βιβλιογραφία και αφορά ειδικά εκείνους που στελέχωσαν τις «Τίγρεις του Αρκάν», μια εθνικιστική οργάνωση που τα μέλη της προέρχονταν κυρίως από Σέρβους χούλιγκαν. Η δεύτερη κατηγορία αφορά μια διεθνοποίηση της σύγκρουσης, καθώς Ρώσοι και Έλληνες εθνικιστές, για παράδειγμα, πολέμησαν στο πλευρό των Σέρβων, Άραβες μουσουλμάνοι (και μέλη της Αλ Κάιντα) στο πλευρό των Βόσνιων, νεοναζί Ευρωπαίοι στο πλευρό των Κροατών κλπ. Μάλιστα, κάτι που δεν είναι γνωστό είναι η περίπτωση ενός μαύρου (!) νεοναζί από τη Σουηδία που πολέμησε στο πλευρό των Κροατών και καταδικάστηκε. 

Μιλάμε για τον Τζάκι Μπάνι Άρκλοβ ο οποίος, παρότι η μάνα του ήταν Λιβεριανή και εκείνος όχι και τόσο «λευκός», πολέμησε με ιδιαίτερο φανατισμό και συμμετείχε σε βασανιστήρια που πραγματοποιήθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Βοσνία. Από τα παραπάνω καταλαβαίνουμε τι είδους άνθρωποι συναθροίζονταν εκεί και γιατί η ανθρωποσφαγή πήρε τόσο μεγάλη έκταση. 

Tέλος, ακροδεξιοί με γιουγκοσλαβικής καταγωγής τη πολέμησαν με όλες τις πλευρές, κυρίως σε παραστρατιωτικές οργανώσεις. Τέτοια περίπτωση είναι οι Croatian Defence Forces (CDF) που θεωρούσαν ότι ήταν συνεχιστές των ακροδεξιών Ουστάσι, της κροατικής φασιστικής οργάνωσης που είχε συνεργαστεί με τον Χίτλερ. 

Όπως ήταν φυσικό, οι «Τίγρεις του Αρκάν» είχαν ως πρότυπο την ακροδεξιά οργάνωση των Τσέτνικ, των Σέρνων φιλοβασιλικών και εθνικιστών που έδρασαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όλοι οι παραπάνω διέπραξαν αρκετά εγκλήματα πολέμου. Τι έκαναν όμως οι καλλιτέχνες στον πόλεμο. Ποιος ήταν ο ρόλος τους; Αυτό είναι ένα θέμα που πιστεύω ότι αξίζει περαιτέρω διερεύνησης. 

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ 

Οι περισσότεροι ροκ καλλιτέχνες στράφηκαν ενάντια στον πόλεμο και τον εθνικισμό και συχνά απαγορεύτηκαν από τα κυρίαρχα μέσα (όπως οι Rimtutituki ένα «σούπερ γκρούπ» που είχαν δημιουργήσει μέλη γνωστών σέρβικων ροκ συγκροτημάτων σαν αντιπολεμικό project). Στη Σερβία, πολλοί πάνκηδες που έμειναν πιστοί στις πεποιθήσεις τους ξυλοκοπήθηκαν από Σέρβους φασίστες. Πολλοί αρνήθηκαν να υπηρετήσουν, ενώ άλλοι λιποτάκτησαν. Αναφέρω ενδεικτικά τον Σέρβο ποιητή και πανκ μουσικό, τον ντανταιστή Μπάντα Ντάντα, ο οποίος προήλθε από την πανκ σκηνή του Νοβι Σαντ και που προκειμένου να μην πολεμήσει έφυγε και έζησε το υπόλοιπο της ζωής του στην Ουγγαρία (απεβίωσε το 2004). 

Γενικά, υπάρχει μία τάση που παρουσιάζει συνολικά τους Σέρβους σαν εθνικιστές και πολεμοκάπηλους, αλλά όπως διαπιστώσαμε αυτό δεν έχει σχέση με την αλήθεια. Τα ίδια περίπου έγιναν στη Σλοβενία και την Κροατία. Παντού υπήρχαν φωνές πολιτικές και πολιτισμικές ενάντια στους πολεμοκάπηλους «πατριώτες». 

Ένα άλλο αντιπολεμικό παράδειγμα είναι η συλλογή The Best of Rock za Hrvatsku (Rock for Croatia), ενώ το 1994 οι πρωτοπόροι του industrial Laibach κυκλοφόρησαν ένα αντιπολεμικό άλμπουμ με διασκευές ξένων αντιπολεμικών τραγουδιών με τον προφανώς ειρωνικό τίτλο «ΝΑΤΟ». 

To ροκ συνέχισε να υπάρχει και στο πολιορκημένο Σεράγεβο (στα υπόγεια βέβαια), όπου για να εμψυχώσει το δύστυχο κόσμο (στη διάρκεια της πολιορκίας περίπου 13.000 κάτοικοι σκοτώθηκαν από τις σερβοβοσνιακές δυνάμεις) εμφανίστηκε και ο τραγουδιστής των Iron Maiden, Bruce Dickinson). 

Ωστόσο, η πικρή αλήθεια είναι ότι δεν ήταν λίγοι εκείνοι που στράφηκαν στον εθνικισμό. Πολέμησαν πολιτισμικά μέσω της τέχνης τους εχθρούς τους, αλλά μερικοί πολέμησαν κυριολεκτικά. Ακόμα και πάνκηδες - κυρίως στην Κροατία. Κάποιοι έδωσαν συναυλίες για να εμψυχώσουν τον κροατικό στρατό, όμως άλλοι πήραν τα όπλα. Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Σάταν Πανόνσκι ένας πανκ ποιητής, δηλωμένος ομοφιλόφυλλος και αντιμιλιταριστής που το 1992 πέθανε στον πόλεμο έχοντας μεταμορφωθεί σε Κροάτη εθνικιστή. Ήταν μία φυσιογνωμία που έμοιαζε με τον θρυλικό Αμερικανό GG Allen. Όπως ο τελευταίος, στη διάρκεια των live του ο Σάταν έσπαγε μπουκάλια στο κεφάλι του. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στην Ελλάδα ένα κόμικ για τη ζωή του με τίτλο Satan Panonski (Ο Σατανάς της Πανωνίας) από τις εκδόσεις Θείο Τραγί. 

 

Σάταν Πανόνσκι 

Οι Mizar αποτελούν ένα καλά κρυμμένο μυστικό για το κοινό της Ελλάδας. Ενώ άλλοι έγιναν πολύ γνωστοί (Μπρέγκοβιτς και Laibach), οι συγκεκριμένοι είναι παντελώς άγνωστοι, αν και στη Γιουγκοσλαβία ήταν πολύ δημοφιλείς. Ο λόγος; Μα φυσικά επειδή κατάγονταν από τη Βόρεια Μακεδονία και υπήρξαν θιασώτες της αυτονόμησης της δημοκρατίας τους, ενώ έχουν γράψει και ένα τραγούδι για τις διώξεις των ομοεθνών τους από το ελληνικό κράτος στη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου. Κάποιοι, βέβαια, μπορεί να του θεωρήσουν εθνικιστές. Όπως και να έχει, το 1980 κυκλοφόρησαν μερικούς από τους καλύτερους gothic δίσκους διεθνώς (συνδυάζοντας με ανεπανάληπτο τρόπο gothic, post punk και ορθόδοξη χριστιανική μουσική). Κάποια μέλη τους δημιούργησαν τους Αnastasia και έγραψαν το soundtrack της ταινίας Before the Rain, η οποία κέρδισε πήρε Όσκαρ το 1994 και η μπάντα έγινε παγκοσμίως γνωστή. Όπως όμως προείπα, οι Mizar στην Ελλάδα έφαγαν μάλλον απαγορευτικό για τους προφανείς λόγους. 

 

Οι Riblja Čorba αποτελούν το δημοφιλέστερο σέρβικο γκρουπ με μακρά καριέρα που ξεκινά από τα χρόνια της Γιουγκοσλαβίας. Με τη διάλυση της χώρας, ο τραγουδιστής Μπόρα Ντόρντεβιτς έγινε ενεργός υποστηρικτής του σερβικού εθνικισμού. Με την μπάντα Knin Minđušari έγραψε το ειρωνικό τραγούδι «Σύντροφέ μου από το Ζάγκρεμπ», ως απάντηση στο φιλειρηνικό τραγούδι του Κροάτη Γιούρα Στούμπλιτς «Σύντροφέ μου από το Βελιγράδι». Αν και Σέρβος εθνικιστής, τελικά στράφηκε ενάντια στον Μιλόσεβιτς και ορισμένα τραγούδια του έγιναν ύμνοι στις διαδηλώσεις εναντίον του τελευταίου. Πάντως, ενδεικτικό του μίσους εκείνων των καιρών είναι ότι στις 22 Δεκεμβρίου 1997 η μπάντα προσπάθησε να δώσει συναυλία στη Λιουμπλιάνα, αλλά οι σλοβενικές αρχές αρνήθηκαν να εκδώσουν βίζα στα μέλη της μπάντας εξαιτίας των πολιτικών δηλώσεων του Djorđević. Περιττό να πούμε ότι οι Riblja Čorba έχασαν τους οπαδούς τους στις άλλες δημοκρατίες της Γιουγκοσλαβίας, αλλά παραμένουν πολύ δημοφιλείς στη Σερβία. 

 

Μπόρα Ντόρντεβιτς 

Ο Κουστουρίτσα αποτελεί μία άλλη περίπτωση. Ξεκίνησε από το βοσνιακό underground του θρυλικού κινήματος του Νέου Πρωτογονισμού.To όνομα προήλθε σαν σάτιρα για το κίνημα του Νεορομαντισμού και της Νέας Σλοβενικής Τέχνης (NSK) που είχε δημιουργηθεί το 1984 από τους Σλοβένους Laibach και κάποιες άλλες πολιτικοπολιτισμικές σλοβενικές ομάδες. Στον πολιτισμό «Kunst» των Σλοβένων, οι Βόσνιοι αντέτασσαν ειρωνικά τη βαρβαρότητα, καθώς οι πρώτοι (και στο σημείο αυτό δεν εννοώ το κίνημα NSK, αλλά μιλάω για γενικές εθνικές προκαταλήψεις) γενικά αντιμετώπιζαν τους τελευταίους σαν πρωτόγονους. 

 

Ο Μπρέγκοβιτς ξεκίνησε την καριέρα του από το συγκρότημα Bijelo Dugme που ανήκε στον Νέο Πρωτογονισμό. Ίσως εξαιτίας αυτού του παρελθόντος, ο Κουστουρίτσα επέμενε ότι δεν ήταν Σερβοβόσνιος αλλά Γιουγκοσλάβος. Όμως, η αλήθεια για τον μεγάλο αυτόν σκηνοθέτη είναι ότι πάντα έκλεινε το μάτι του στη Σερβία. Το Underground, η εν γένει αντιπολεμική ταινία του που χρηματοδοτήθηκε από τη σέρβικη τηλεόραση, περιλαμβάνει φιλοσερβική προπαγάνδα, την οποία ο σκηνοθέτης αποδίδει με έξυπνο τρόπο. H αλήθεια είναι ότι όσον αφορά τον σερβοβοσνιακό πόλεμο και παρά τους αντιπολεμικούς τόνους της ταινίας, οι Σερβοβόσνιοι και οι Βόσνιοι μουσουλμάνοι παρουσιάζονται εξίσου επιθετικοί, ενώ στην πραγματικότητα η σέρβικη πλευρά ήταν πολύ πιο επιθετική. Γενικά, το Underground έχει επικριθεί ως προπαγάνδα υπέρ των Σερβοβόσνιων στον πόλεμο της Βοσνίας. Ο ίδιος ο Κουστουρίτσα πάντως δεν αποδέχεται αυτήν την κριτική. 

 

«Ο Σλόμπονταν Πράλιακ δεν είναι εγκληματίας πολέμου, απορρίπτω με περιφρόνηση την ετυμηγορία σας». Αυτά ήταν τα τελευταία λόγια του καταδικασμένου για εγκλήματα πολέμου Κροάτη της Βοσνίας στην αίθουσα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Χάγης. Είναι 29 Νοεμβρίου του 2017. Αμέσως μετά, ο Πράλιακ έβγαλε από την τσέπη του ένα φιαλίδιο με δηλητήριο και το κατάπιε σε ζωντανή σύνδεση σοκάροντας τους πάντες. Είχε προηγηθεί η ανακοίνωση της ετυμηγορίας που επιβεβαίωνε την καταδίκη του σε 20ετή κάθειρξη για εγκλήματα πολέμου και για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τα οποία είχε διαπράξει στη διάρκεια της κροατομουσουλμανικής σύγκρουσης (1993-1994), στο πλαίσιο του πολέμου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (1992-1995).Ο Πράλιακ υπήρξε στο παρελθόν σκηνοθέτης και με το ξέσπασμα του πολέμου υπηρέτησε σε μια μονάδα στελεχωμένη από καλλιτέχνες. Καταδικάστηκε επειδή είχε διατάξει τον βομβαρδισμό μιας μουσουλμανικής ιστορικής γέφυρας. 

 

Τα χρόνια του πολέμου πολλά ξένα συγκροτήματα έπαιξαν στη Γιουγκοσλαβία. Περιττό να πούμε ότι ελληνικά συγκροτήματα έπαιζαν στη Σερβία και όχι πάντα για αντιπολεμικούς λόγους, αλλά για να δείξουν την αλληλεγγύη τους απέναντι στους Σέρβους. Περιττό να περιγράψω τη φρενίτιδά της ελληνοσερβικής φιλίας που κυρίευσε τόσο τη δεξιά όσο και την αριστερά στη χώρα μας. Βέβαια, μετά τις αποκαλύψεις για τα φριχτά εγκλήματα της σερβικής πλευράς όπως, για παράδειγμα, των Σερβοβόσνιων στη Σρεμπρένιτσα, πολλοί προσπαθούν να ξεχάσουν εκείνη τη φιλία. Στα χρόνια του σερβοκροατικού πολέμου, οι Βρετανοί Death in June (έχουν κατηγορηθεί σαν φιλοφασίστες αν και οι ίδιοι το αρνούνται) εμφανίστηκαν στην Κροατία. Τέλος, εκτός από τον Dickinson στη Βοσνία εμφανίστηκε και η Joan Baez.

 

Ο Leonard Cohen ψυχαγωγεί Ισραηλινούς στρατιώτες παρουσία του σφαγέα των Αράβων Αριέλ Σαρόν κατά τον Πόλεμο του Γιόμ Κιπούρ 

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 

O Πόλεμος της Γιουγκοσλαβίας ήταν ένα περίεργος πόλεμος όσο αφορά την εργαλειοποίηση της «άγριας νεολαίας». Υπήρξε κινητοποίηση της άγριας νεολαίας κυρίως με τη στρατολόγηση οπαδών ποδοσφαιρικών ομάδων. Μη ξεχνάμε ότι της έκρηξης του πολέμου προηγήθηκαν συγκρούσεις Σέρβων και Κροατών οπαδών με πολλούς τραυματίες. Στις 13 Μαΐου 1990, ο Ζέλικο Ραζνάτοβιτς (ο γνωστός Αρκάν, ένας πρώην γκάνγκστερ με διεθνή καριέρα που δολοφονήθηκε το 2000 ) πήγε ως αρχηγός των «Delije», των οργανωμένων οπαδών του Ερυθρού Αστέρα, με 1.500 από αυτούς στο γήπεδο Μαξιμίρ του Ζάγκρεμπ. 

Τα επεισόδια μεταξύ των Σέρβων και των φανατικών της αντίπαλης πλευράς αποτέλεσαν πρόγευση για όσα έμελλε να συμβούν στα πεδία των μαχών. Στη συνέχεια, χούλιγκαν στελέχωσαν εθνικιστικές παραστρατιωτικές ομάδες – για παράδειγμα, αρκετοί «Delije» μεταπήδησαν στους «Τίγρεις του Αρκάν». Βέβαια, ο τελευταίος είχε ήδη δημιουργήσει την παραστρατιωτική ομάδα «Σερβική Φρουρά Εθελοντών» (από κάποιους οπαδούς του Ερυθρού Αστέρα ), η οποία τον Οκτώβριο του 1990 και πριν τα επεισόδια στο Ζάγκρεμπ είχε γίνει γνωστή σαν «Τίγρεις του Αρκάν» Η Ντάντα Βουγιασίνοβιτς (1964-1994), μια Σέρβα δημοσιογράφος που ήταν ενάντια στον πόλεμο, είχε τα κότσια να γράψει ένα άρθρο για τον Αρκάν και το παρελθόν του σαν γκάνγκστερ. Το 1994 βρέθηκε νεκρή και μολονότι οι αρχές αναφέρθηκαν σε αυτοκτονία, δεν έπεισαν κανέναν. Δεν ήταν η μόνη. Και άλλοι δημοσιογράφοι δολοφονήθηκαν τα χρόνια του πολέμου. 

 

Η δολοφονημένη δημοσιογράφος Ντάντα Βουγιασίνοβιτς  

 

Η σχέση ποδοσφαίρου και εθνικισμού είναι καλά τεκμηριωμένη στη διεθνή βιβλιογραφία. Ενδεικτικά αναφέρω τον «πόλεμο του ποδοσφαίρου» μεταξύ Εκουαδόρ και Ονδούρας (1969) που ξεκίνησε από συγκρούσεις στα γήπεδα. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι το ποδόσφαιρο είναι μόνο η αφορμή, οι αιτίες είναι πάντα βαθύτερες. 

 

Επιστρέφοντας στον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας, εκτός από τη γηπεδική υπήρξε και καλλιτεχνική κινητοποίηση από καλλιτέχνες που ξέχασαν εύκολα τα «διεθνιστικά» ιδεώδη της Γιουγκοσλαβίας και προσπάθησαν να προσηλυτίσουν σε εθνικιστικά μονοπάτια την «άγρια νεολαία». Βέβαια, προπαγάνδα υπάρχει από τα αρχαία χρόνια, αλλά για πρώτη φορά το ροκ, μια μουσική συνδεδεμένη ως επί το πλείστον με αντιπολεμικά ιδεώδη, χρησιμοποιήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 τόσο έντονα σαν προπαγανδιστικός μηχανισμός. Ως γνωστό, στις ΗΠΑ πολλοί ροκ αστέρες είχαν υποστηρίξει την επίθεση των ΗΠΑ στο Ιρακ (Πόλεμος του Κόλπου). Στη Γιουγκοσλαβία οι περισσότεροι ροκάδες αντιστάθηκαν στον πόλεμο με τις πολύ σημαντικές παραπάνω εξαιρέσεις. Αξίζει να υπογραμμιστεί ότι ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι σημαντικός σε περιόδους πολέμου για να προπαγανδίζει με άσματα τα εθνικά ιδεώδη και να κάνει πλύση εγκεφάλου. 

 

Έτσι, ο πολύ κόσμος δεν γνωρίζει ότι ο Leonard Cohen που χαρακτηρίζεται ανθρωπιστής και διεθνιστής κατατάχθηκε εθελοντικά για τον πόλεμο του Γιόμ Κιπούρ ψυχαγωγώντας για τους Ισραηλινούς στρατιώτες και τον Αριέλ Σαρόν στη διάρκεια των συγκρούσεων με τους Άραβες (για ευνόητους λόγους, η σελίδα του στη Wikipedia προσπερνά σχετικά ανώδυνα και συνοπτικά αυτή την περίοδο). Στον Πόλεμο των Φόκλαντ, επίσης κάποιοι Βρετανοί ρόκερ τάχθηκαν υπέρ του πολέμου. Αυτά πάντως ήταν περιορισμένα φαινόμενα. 

 

Στη Γιουγκοσλαβία, η στράτευση κάποιων φιλοπόλεμων ρόκερ μπορεί να είχε αποτέλεσμα. Άλλο να λέει σε έναν νέο να πάει να πολεμήσει ένας Σέρβος παπάς και άλλο ένας αναγνωρισμένος ρόκερ όπως ο Ντόρντεβιτς, ο οποίος στη συνείδηση της νεολαίας ήταν ταυτισμένος με το περιθώριο και την αλητεία. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η πλειοψηφία των μουσικών της ροκ αντιστάθηκε και μάλιστα με συνέπειες για αυτή την επιλογή. Όταν ο Κουστουρίτσα έπαιρνε χρήματα για να γυρίσει ταινία, οι αρχές απαγόρευσαν στο αντιπολεμικό συγκρότημα Rimtutituki να δώσει συναυλία και τότε η μπάντα χρησιμοποίησε ένα φορτηγό σαν σκηνή και περιφερόταν παίζοντας ζωντανά στους δρόμους του Βελιγραδίου. 

 

Οι Rimtutituki και το φορτηγό τους 

 

Ήταν το εθνικιστικό μίσος που συμπαρέσυρε τους υπόλοιπους ροκερ και τους ήρωες του underground ή μήπως συνέβαλε και η προπαγάνδα, της οποίας ίσως και οι ίδιοι ήταν θύματα; Το ενδιαφέρον είναι ότι στην προσπάθεια τους να δημιουργήσουν ανεξάρτητα αστικά κράτη, οι διάφοροι κομματικοί μηχανισμοί των δημοκρατιών της Γιουγκοσλαβίας χρησιμοποίησαν την αστική υποκουλτούρα, η οποία γεννήθηκε στο δυτικό πολιτισμό αλλά ευδοκίμησε και σε αυτή τη χώρα, όπως προείπαμε. Και έχει ενδιαφέρον ο τρόπος με τον οποίο οι κομουνιστικοί κομματικοί προπαγανδιστικοί μηχανισμοί που βρίσκονταν τότε στην εξουσία της κάθε δημοκρατίας, ενεργοποίησαν αυτόν τον κόσμο την κατάλληλη στιγμή για να συμπληρώσουν τις δυνάμεις τους στη μεταξύ τους πάλη (στη διάρκεια του Γιουγκοσλαβικού εμφυλίου αυτό έγινε πιο έντονα στον Σερβοκροατικό πόλεμο αλλά όχι μόνο σε αυτόν). 

 

Στην πραγματικότητα, ο πόλεμος μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας το 2014 έχει πολλές ομοιότητες. Και εκεί δεν κηρύχθηκε επίσημα πόλεμος. Και εκεί οι αντιμαχόμενοι βασίστηκαν αρκετά σε εθελοντική ή μισθοφορική στράτευση. Χούλιγκαν και ακροδεξιοί από τις δυο πλευρές βοήθησαν στο ξέσπασμα των συγκρούσεων, ενώ στη διάρκεια του πολέμου πολέμησαν πλάι στις επίσημες στρατιωτικές δυνάμεις. Διάφοροι καλλιτέχνες εκατέρωθεν επιδίδονταν σε πατριωτικά κρεσέντα, ενώ όποιοι στρέφονταν ενάντια στο μιλιταρισμό υφίσταντο ξυλοδαρμούς. 

Το συμπέρασμα είναι ότι από εδώ και πέρα, όπου ευδοκιμούν αυτές οι κουλτούρες, θα γίνονται προσπάθειες εργαλειοποίησής τους, με απώτερους γεωπολιτικούς στόχους (π.χ. προσέλκυση και στράτευση νέων, πολιτισμική «δικαίωση» και επικράτηση μέσω προπαγάνδας, πρόκληση επεισοδίων και εξεγέρσεων με πολιτική σκοπιμότητα που όμως δεν τα χρεώνεται κάποια επίσημη αρχή κλπ). Αυτό δεν μπορεί να συμβεί βέβαια σε θρησκευτικά κράτη, όπου αυτές οι κουλτούρες είναι απαγορευμένες (π.χ. Λιβύη, Ιράν κλπ) και η γεωπολιτισμική μάχη εκεί έχει περισσότερο θρησκευτικό πρόσημο. Τι συνέβη όμως με την κληρονομιά της Γιουγκοσλαβικής τέχνης; Αν εξαιρέσουμε τον Εμίρ Κουστουρίτσα αλλά και τους Laibach που γνωρίζουν διεθνώς μεγάλη εμπορική επιτυχία, στις χώρες που διαδέχθηκαν τη Γιουγκοσλαβία η σημερινή πραγματικότητα είναι μάλλον καταθλιπτική, όχι τόσο σε ποσοτική παραγωγή, όσο σε ποιοτική. Γιατί αυτό το περίεργο και αντιφατικό είδος τέχνης που συνδύαζε το underground, την κρατική υποστήριξη και την πολυπολιτισμική συγχώνευση και ονομάστηκε Yugorock δεν πρόκειται να επαναληφθεί ξανά. 

 

* Aυτό το άρθρο αφιερώνεται σε αυτούς που αντιστάθηκαν στον πόλεμο. Στους απλούς πολίτες, νέους και γέρους, γυναίκες και άντρες, οπαδούς και καλλιτέχνες που είπαν το δικό τους μεγάλο όχι παρά τις συνέπειες που είχαν. 

 

ΠΗΓΕΣ 

http://devedesete.net/rimtutituki-3/ 

https://en.wikipedia.org/wiki/New_wave_music_in_Yugoslavia 

https://www.timesofisrael.com/leonard-cohen-my-father-and-me/ 

https://www.mixanitouxronou.gr/arkan-o-archigos-tis-parastratiotikis-organosis-tigris-pou-diepraxe-egklimata-polemou-i-paranomies-stin-efivia-tou-ta-anamorfotiria-ta-mafiozika-chtipimata-stin-evropi-ke-o-ethnikistikos-chou/ 

https://www.efsyn.gr/nisides/kare-kare/226679_o-antimilitaristis-poy-pethane-polemontas 

https://www.forbes.com/sites/derekscancarelli/2018/08/20/screaming-in-the-siege-when-bruce-dickinsons-band-played-an-active-war-zone/ 

https://trialinternational.org/latest-post/jackie-arklov/ 

https://www.laibach.org/ 

https://balkaninsight.com/2016/07/20/serbian-anti-war-reporter-s-death-remains-a-mystery-07-19-2016/ 

https://www.nytimes.com/1997/01/17/world/rock-singer-s-raucous-role-serbia-s-jeer-leader.html 

https://www.foreignaffairs.gr/articles/71411/georgios-d-poykamisas/geo-politismos-kai-ellada?page=show 

 «Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΗΣ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑΣ. ΟΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΑΝ ΤΟΝ ΧΑΡΤΗ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ 1991-2001, ΚΑΪΜΑΚΟΥΔΗΣ ΝΙΚΟΣ 

«Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΑΓΕΒΟ», 1992-1996, Εκδότης ΚΑΜΙΟΝΕΤΑ

merlins.gr

Το νέο νομοσχέδιο για τα ζώα, με τον οργουελλικής έμπνευσης τίτλο, “Νέο Πλαίσιο για την Ευζωϊα των Ζώων συντροφιάς» προβλέπει την υποχρεωτική στείρωση όλων των ζώων συντροφιάς, αδέσποτων ή μη. Όσοι συμβιώνουν με ένα ζώο υποχρεούνται, πέρα από το να του τοποθετήσουν τσιπ ταυτότητας, να το στειρώσουν, με πρόστιμο για τη μη συμμόρφωσή τους 1.000 ευρώ, που θα επαναλαμβάνεται μέχρις ότου στειρωθεί το ζώο. Για να το αφήσουν να γεννήσει μια φορά πριν τη στειρωσή του, θα πρέπει να ακολουθήσουν μια περίπλοκη και δυσνόητη διαδικασία εύρεσης “ανάδοχων”, που θα δηλώσουν προκαταβολικά την ανάληψη ευθύνης για τα νεογέννητα. Οι αγγελίες “χαρίζονται κουταβάκια” κτλ γίνονται παράνομες. 

 

Παράλληλα, ενδυναμώνεται και πριμοδοτείται η ήδη τεράστια εκστρατεία αφανισμού των ελεύθερων ζώων πόλης, μέσω της σύλληψης και της στειρωσής τους – ο δηλωμένος στόχος είναι ένα εκατομμύριο στειρώσεις το χρόνο. Η εκστρατεία αυτή έχει ήδη αποδώσει καρπούς τουλάχιστον στις πόλεις: τα σκυλιά έχουν σχεδόν αφανιστεί, ενώ όλο και περισσότερα ελεύθερα γατιά είναι πλέον στειρωμένα. Συμβιώνουμε ίσως με την τελευταία γενιά των ελεύθερων γατιών και σκυλιών της πόλης – σε λίγα χρόνια η μόνη ζωή στους δρόμους, πλην των ανθρώπων, θα αποτελείται από ποντίκια και κατσαρίδες. 

 

Εφόσον όμως οι άνθρωποι θα συνεχίσουν κατά τα φαινόμενα να θέλουν να συμβιώνουν με ζώα, απο που θα τα προμηθεύονται, αφού η μαζική στείρωση θα τα αφανίσει; Μα, απο “εγκεκριμένες μονάδες αναπαραγωγής”. Δηλαδή, εργαστήρια, όπου σύντομα η βιοτεχνολογία θα παράγει όλο και πιο εξελιγμένες, ίσως στείρες, ράτσες, για τα γούστα και τις απαιτήσεις της κάθε μιας. Σκυλιά που θα αφοδεύουν μια φορά τη βδομάδα, γατιά που δε χάνουν το τριχωμά τους, υβρίδια με άγρια συγγενικά είδη για αυξημένο πρεστίζ και ούτω καθεξής. 

Ό,τι γίνεται ήδη για τα φυτά καλλιέργειας, όπου πλέον είναι απο εξαιρετικά δύσκολο, έως και παράνομο να κρατήσει κανείς τους δικούς του σπόρους ή να καλλιεργήσει μια φυσική, παραδοσιακή, ποικιλία, θα γίνει και για τα ζώα. Σύντομα θα είμαστε πλήρως εξαρτημένες από τη βιομηχανία για να μοιραστούμε τη ζωή μας με ένα μη ανθρώπινο ον. Ο σκύλος και η γάτα, δυο είδη που συντρόφευσαν το ανθρώπινο είδος για (δεκάδες, στην περίπτωση του σκύλου) χιλιάδες χρόνια, βρίσκονται πλέον στο κατώφλι του αφανισμού τους. Θα αντικατασταθούν απο τις “καθαρόαιμες”, στείρες ποικιλίες των εργαστηρίων και θα μετατραπούν σε ένα ακόμη καπιταλιστικό προϊόν. Αν και όταν οι ανάγκες της αγοράς επιβάλουν την αντικαταστασή του από ένα άλλο προϊόν, όπως πχ του μεταλλαγμένου αρουραίου-πετ, με καλύτερες προοπτικές κερδοφορίας, τα είδη αυτά θα γίνουν μια ξεχασμένη εικόνα του παρελθόντος. Η μαζική εξόντωση σε θαλάμους αερίων είναι άλλωστε αργά ή γρήγορα η μοίρα όλων των ζώων εκτροφής, όπως είδαμε προσφάτως και με τα μινκ. Η δυστοπία δεν είναι πλέον σενάριο μυθοπλασίας∙ είναι ήδη εδώ, με τους εφιάλτες της να ξεδιπλώνονται αδυσώπητα. 

 

Το τι θα σημάνει αυτή η εκστρατεία ευγονικής για την επαρχία, όπου οι συνθήκες ελέγχου είναι εκ των πραγμάτων μειωμένες, δε θέλει και πολύ φαντασία για για να το προβλέψει κάποια. Οι ούτως ή άλλως ανεπιθύμητες γέννες, τώρα θα είναι και οικονομικά επιζήμιες, οπότε οι περισσότεροι θα καταφύγουν στην καλά δοκιμασμένη λύση του πνιγμού των μωρών σε ένα κουβά. Οι ελάχιστοι που περιέθαλπταν ζώα στην αυλή τους ή έξω απο το σπίτι τους, τώρα θα πρέπει να αντιμετωπίσουν δυσβάσταχτα κόστη για τη στείρωση και σημανσή τους και να φοβούνται πλέον, πέρα απο τις φόλες των κακεντρεχών γειτόνων τους, και την καταγγελία. Ίσως γατιά κυρίως και λίγα σκυλιά, να συνεχίσουν να κυκλοφορούν ελεύθερα στα χωριά και πέριξ αυτών για λίγα ακόμη χρόνια. Αλλά, αργά ή γρήγορα, θα αφανιστούν. Τέρμα οι γάτες που έρχονταν ένα βράδυ στην αυλή σου και ενίοτε έμεναν εκεί∙ τέρμα το κουτάβι που σε ακολουθούσε στη βόλτα και εν τέλει το κράταγες. Το κυνήγι των ποντικών και την προστασία του κοτετσιού, θα το αναλαμβάνουν ακριβοπληρωμένα στειρωμένα υβρίδια, πατενταρισμένα μάλλον από κάποια βιοτεχνολογική εταιρεία. 

 

Ευγονική και εξόντωση 

Το 1907, στην Ιντιανάπολις της Αμερικής, εφαρμόστηκε η πρώτη υποχρεωτική μαζική στείρωση σε μια ολόκληρη φυλή. Η φυλή του Ισμαήλ, μια νομαδική φυλή αποτελούμενη από λευκούς παρίες, μαύρους απελεύθερους και εναπομείναντες γηγενείς αμερικανούς, είχε καταφέρει να επιβιώσει για παραπάνω από έναν αιώνα, κινούμενη στα όρια του πολιτισμού. Όχι πια. Το αμερικάνικο κράτος, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα την αγαπημένη του πολιτική γενοκτονίας – απο τον εγκλεισμό των Ισμαηλιτών που έπεφταν στα χέρια του, σε ιδρύματα ψυχικών παθήσεων και την αρπαγή των παιδιών τους, προχώρησε στη μαζική στείρωση όλου του πληθυσμού. Η φυλή αφανίστηκε λίγα χρόνια αργότερα. Τα ελάχιστα παιδιά κλειστήκαν σε κρατικά ιδρύματα. Δεν επρόκειτο για την πρώτη γενοκτονία ιστορικά – αλλά για την πρώτη με επιστημονικό τρόπο. 

 

Επρόκειτο για κάτι απόλυτα σύννομο με το πνεύμα της εποχής. Οι ιδέες του Francis Galton περί ευγονικής και άρα και “εκφυλισμένων” ήταν σχεδόν συνώνυμο της επιστήμης. Η ανάγκη ελέγχου των πληθυσμών των φτωχών και των “εγκληματικών τάξεων” μέσω της στείρωσης, ήταν μια αυταπόδεικτη αλήθεια και δημοφιλές θέμα συζήτησης στα σαλόνια των ανώτερων τάξεων Και άλλωστε όπως τόνιζαν δημοσιεύματα της εποχής, οι Ισμαηλίτες ζούσαν μια ζωή έμπλεη πόνου: άστεγοι, γεμάτοι αρρώστειες και φτώχεια. Η εξαλειψή τους μέσω της στείρωσης ήταν μια πράξη ευσπλαχνίας. 

 

Τον αφανισμό της φυλής του Ισμαήλ, ακολούθησαν διάφορες μικρότερες εκστρατείες εξόντωσης μέσω της στείρωσης, τόσο στην Αμερική, όσο και στην Ευρώπη. Από το 1909, υπολογίζεται πως πάνω απο 200.000 άνθρωποι στειρώθηκαν στην Καλιφόρνια και μόνο. Οι ιδέες του Lambroso έχαιραν μεγάλης εκτίμησης και η ευγονική συνέχισε να κυριαρχεί ως παράδειγμα. 

 

Η υιοθέτηση όλης της ευγονικής ρητορικής και μεθόδου απο τους ναζί, αρχικά δεν απασχόλησε κανέναν. Ήδη απο το 1933, είχε ψηφιστεί στη γερμανία ένας νόμος υποχρεωτικής στείρωσης, που αφορούσε 5 νευρολογικές ή διανοητικές “ασθένειες” και 4 φυσικές, συμπεριλαμβανομένου του αλκοολισμού. Το νομικό πλαίσιο της ναζιστικής εκστρατείας στείρωσης ήταν άμεσα επηρεασμένο απο αυτό της Ιντιανάπολις του 1907. Το ίδιο και το ιδεολογικό: οι διανοητικά καθυστερημένοι ή οι “φρενοβλαβείς” υπέφεραν: ο αφανισμός τους αρχικά μέσω της στείρωσης και σύντομα και στα στρατόπεδα εξόντωσης, ήταν πράξη ευσπλαχνίας. Προτού τα στρατόπεδα της Τρεμπλίνκα και του Άουσβιτς αρχίσουν να εξοντώνουν μαζικά εβραίους και τσιγγάνους, δεκάδες χιλιάδες “διανοητικά διαταραγμένοι” γερμανοί πολίτες στειρώθηκαν και ακολούθως εξοντώθηκαν με υποχρεωτική ευθανασία. 

 

Τα στρατεύματα των ναζί ηττήθηκαν συντριπτικά και μαζί τους και οι εξαιρετικά δημοφιλείς σε όλο τον “πολιτισμένο” κόσμο, ευγονικές ιδέες∙ η μαζική στείρωση και εξόντωση ως μέσο ελέγχου πληθυσμών, δεν ηττήθηκε ποτέ στα επιστημονικά συνέδρια, αλλά στα πεδία μαχών του Β΄ Παγκοσμίου. Μετά το Β΄ Παγκόσμιο, κανένα πολιτισμένο κράτος δεν μιλούσε πλέον επίσημα για μαζικές στειρώσεις και κατασκευάστηκε ο όρος της γενοκτονίας για να περιγράψει το έγκλημα του αφανισμού μιας ολόκληρης φυλής ή είδους. Η υποχρεωτική στείρωση συνέχισε βέβαια να εφαρμόζεται, αλλά κρυφά και περιθωριακά. 

 

Η ευγονική πέρασε για λίγο καιρό στην ανυποληψία. αλλά τις τελευταίες δεκαετίες επανέρχεται στο προσκήνιο, μέσω του νεοδαρβινισμού και εσχάτως του μετα-ανθρωπισμού. Ο έλεγχος πληθυσμού και οι συνεπακόλουθες “τελικές λύσεις” παύουν να αποτελούν ταμπού για την επιστημονική σκέψη και η ευγονική αποδεικνύεται πολύ χρήσιμο όπλο για να μείνει για καιρό στην αφάνεια. 

 

Θανάσιμη Φροντίδα 

Τα ίδια ακριβώς επιχειρήματα των Ναζί και Αμερικάνων ευγονιστών εκφέρονται και τώρα από τις φιλοζωικές, σε μια άνευ προηγουμένου χυδαιότητας και έντασης καμπάνια. Τα “αδέσποτα” ζώα υποφέρουν, πεινάνε, βασανίζονται, η υπαρξή τους η ίδια είναι ένα βάσανο, μια ανωμαλία. Πρέπει οπότε να εξοντωθούν. Αλλά επειδή μιλάμε για ανθρώπους με ευαισθησίες και όχι τίποτε ναζιστικά κτήνη, η εξόντωση γίνεται επιστημονικά, ανθρωπιστικά. Όπως οι φιλόζωοι των αρχών του περασμένου αιώνα στην Αθήνα, που χειροκροτούσαν ενθουσιασμένοι την “ανθρωπιστική” εξόντωση των αδέσποτων μέσω του “ασφυκτικού κλωβού” (η μαζική θανάτωση με αέρια ήταν μια πολύ καλή ιδέα για να έχει εφαρμογή μόνο σε ζώα, όπως σύντομα θα αποδείκνυε η ιστορία), έτσι και οι σύγχρονοι φιλόζωοι νοιάζονται για τα βάσανα των ζώων και θέλουν να βάλουν ένα τέλος σ΄αυτά. Μια για πάντα. 

 

Αυτή η φρικαλέα διανοητική ακροβασία, όπου η λύση σε ένα πρόβλημα ισοδυναμεί με τον αφανισμό του προβλήματος, δεν αποτελεί προνόμιο των φιλοζωικών: και οι πονόψυχοι μεγαλοαστοί του Λονδίνου του 19ου αιώνα, νοιώθανε την ίδια ψυχική αναταραχή στη θέα των ρακένδυτων χαμινιών και συζητούσαν ψύχραιμα για την ανάγκη περισσότερων προγραμμάτων στείρωσης για τις κατώτερες τάξεις. Ούτε περιορίζεται στα ραδιοφωνικά σποτ τύπου “εσύ το στείρωσες το σκυλί σου;”. Οι κτηνίατροι συχνά πυκνά προπαγανδίζουν την παρούσα εκστρατεία εξόντωσης χρησιμοποιώντας τις ίδιες διανοητικές ακροβασίες, χτίζοντας μοναδικά μνημεία ανθρώπινης ηλιθιότητας: “η στείρωση προστατεύει απο καρκίνο των όρχεων”, ή “η αφαίρεση της μήτρας προστατεύει το ζώο απο πυομήτρα”. Ναι, τα λένε και τα γράφουν αυτά, επώνυμα μάλιστα. Κανείς δε βρίσκεται να τους επισημάνει πως αν και ουδέποτε στην ιστορία δεν αντιμετωπίστηκε η τενοντίτιδα με ακρωτηριασμό χεριού, ενίοτε ωστόσο τα ιδεολογήματα θανάτου αντιμετωπίστηκαν με ακρωτηριασμό της κεφαλής. (η λαιμητόμος, πρωτού γίνει σύμβολο μια νέας εποχής, στα τέλη του 18ου αιώνα, ήταν για πολλές δεκαετίες καινοτόμο εργαλείο ανθρωπιστικής θανάτωσης των πειραματόζωων). 

 

Ζούμε στην εποχή της εσωτερίκευσης της πειθάρχησης. Δε θέλουν να πλύνουμε τα πιάτα∙ θέλουν να θέλουμε να πλύνουμε τα πιάτα. Οι φιλοζωικές έτσι αντικαθιστάν τους μπόγιες – και με πολύ μεγαλύτερη επιτυχία μάλιστα. Αιώνες σκληρότητας και ανείπωτης βαναυσότητας, δεν κατάφεραν να εξοντώσουν τα αδέσποτα σκυλιά στην Αθήνα – δυο μόλις δεκαετίες φιλοζωικής ευνουχιστικής φροντίδας, το κατάφεραν. Τα ελάχιστα εναπομείναντα άγρια σκυλιά της Αθήνας, φοβούνται ιδιαίτερα τα γλυκόλογα και τα προτεταμένα χέρια – όσα εξαπατήθηκαν και πλησίασαν ελπίζοντας σε λίγη αγάπη, δε βρήκαν παρά σύλληψη, ευνουχισμό, τσιπάρισμα και ιδρυματοποίηση. 

 

Αλλά αυτή η μανία ελέγχου, η μανία της κανονικοποίησης και εξόντωσης, δεν περιορίζεται πλέον στα “αδέσποτα”. Οι φιλοζωικές, σε αγαστή συνεργασία με τη βιομηχανία, και δη τη βιοτεχνολογική, δεν αρκούνται στο να αιχμαλωτίζουν και να ευνουχίζουν αδέσποτα σκυλιά και γατιά, αλλά θέλουν να κάνουν το ίδιο και στα ζώα που συγκατοικούν με κάποιο άνθρωπο. Το αποστερημένο απο τις γενετήσιες ορμές του ζώο, είναι πιο κοντά στο ανυπεράσπιστο, λούτρινο, αθώο πλασματάκι, που αποτελεί φαντασιακό πρότυπο της ιδεολογίας της φροντίδας. Μια ζωή χωρίς σεξ και γέννες, χωρίς αίμα, σκατά και πόνο: μια ζωή βγαλμένη απο τα επιμελώς αποστειρωμένα ναζιστικά εργαστήρια. 

 

Βιοτεχνολογική επέλαση 

Η βιοτεχνολογία δε μπαίνει στα ενδότερα της ζωής με τη νοοτροπία εξερευνητή, αλλά κατακτητή. Θέλει να εξουσιάσει όλο και μεγαλύτερο κομμάτι της. Και κυρίως: θέλει να ορίσει τη ζωή στην οποία μπορεί να παρέμβει, άρα να εμπορευτεί, ως τη μόνη αποδεκτή. Δεν αρκείται στο να τροποποιεί και να πατεντάρει φυτά∙ θέλει να μετατρέψει όλα τα υπόλοιπα φυτά, σε εν δυνάμει επικίνδυνα, μη-άξια ύπαρξης. Οι βιοτεχνολογικοί/αγροχημικοί κολοσσοί δεν αρκούνται στο να πουλάνε υβρίδια απο τα οποία απαγορεύεται ή είναι ούτως ή αλλως αδύνατο (είτε επειδή είναι στείρα είτε επειδή εκφυλίζονται τα χαρακτηριστικά σε λιγότερο απο 3 γενιές) να κρατήσει κανείς σπόρο και έτσι η παραγωγή τροφής να εξαρτάται απο την αγορά των σπόρων της εταιρείας. Μηνύει και τους αγρότες γειτονικών χωραφιών με παραδοσιακές ποικιλίες για υποτιθέμενη κλοπή δικαιωμάτων λόγω επιμόλυνσης ή -κυρίως- ξοδεύει αμύθητα ποσά σε λόμπινγκ, για όλο και περισσότερες νομοθεσίες που κάνουν την καλλιέργεια, ακόμα και τη συλλογή σε ορισμένες περιπτώσεις, μη-εργαστηριακών ποικιλιών εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι και παράνομη. Το συντριπτικό ποσοστό των καλλιεργούμενων ζωικών (αλλά και ανθρώπινων) τροφών, είναι εργαστηριακής προέλευσης και ανήκει σε κάποια εταιρεία. Αν θες να κρατήσεις μοσχεύματα και να τα εμπορευτείς, πρέπει να πληρώσεις δικαιώματα και αν θες να φυτέψεις, πρέπει να αγοράσεις το σπόρο. 

 

Η ελεύθερη -πόσο μάλλον η ελεύθερα αναπαραγόμενη- ζωή είναι για τις βιοτεχνολογικές εταιρείες ένα σκάνδαλο. Και αν υπάρχουν ακόμη (όλο και μειούμενα) ηθικά και νομικά αναχώματα στη πλήρη βιοτεχνολογική αποίκηση του ανθρώπινου σώματος (αν και τα ποσά που επενδύονται στον προγενετικό έλεγχο και τροποποίηση και στην υποβοήθηση αναπαραγωγής, είναι ασύλληπτα), για αυτή των ζώων, το πεδίο δείχνει να είναι ελεύθερο. Δεν είναι παρά ζώα, να μια σκέψη που πάντα οδηγεί στην κόλαση. Και είναι εντούτοις υπερβολικά κοινή. 

 

Η υπόσχεση πως σε λίγα χρόνια απο τώρα, όλα τα ζώα συντροφιάς θα πρέπει να αγοράζονται από κάποια εργαστήρια αναπαραγωγής, είναι υπόσχεση τεράστιας κερδοφορίας. Πόσο μάλλον όταν περιλαμβάνει αυτή του ενδοκαπιταλιστικού ανταγωνισμού, με νέες ποικιλίες σκυλιών, που μπορούν να σκοτώσουν ακόμα και έναν οπλισμένο εισβολέα, ή υβριδίων με αγριόγατα για την εξόντωση αρουραίων. Και για να επιτευχθεί η μέγιστη κερδοφορία, θα πρέπει να εξασφαλιστεί πως δε θα απομείνει κανένα ελεύθερο, δωρεάν με άλλα λόγια, ζώο. 

 

Θα εξαφανίσουμε για πάντα δυο είδη ζώων, τα δυο μάλιστα είδη που μας συντρόφευσαν απο τις απαρχές σχεδόν της δικιάς μας ιστορίας ως είδος (σε λίγα χρόνια τα ζώα που θα αγοράζουμε από τα εργαστήρια, θα έχουν τόση σχέση με τα σκυλιά και τα γατιά που ξέραμε, όση έχει το καλλιεργούμενο καλαμπόκι με το άγριο – σχεδόν καμία δηλαδή) για να αυξηθούν οι ισολογισμοί κάποιων εταιρειών. Μια ύβρις που καμία νέμεση δε μπορεί να εξιλεώσει. 

 

Η κατασυκοφάντηση της ζωής 

Όσο αυξάνονται οι δυνατότητες ελέγχου και παρέμβασης στον φυσικό κόσμο και στα ζωικά συστήματα εν γένει, τόσο αυτά λοιδορούνται. Οι μηχανικοί θα δούνε στη ροή των ποταμών μια αλόγιστη σπατάλη νερού∙ οι εργολάβοι στα δάση μια ανεξέλεγκτη βλάστηση που εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια υγεία∙ οι φαρμακευτικές, στο ανθρώπινο σώμα, μια ατελή βιολογική μηχανή, με επείγουσες ανάγκες φαρμακευτικής ρύθμισης. Η ζωή η ίδια, κρίνεται ανορθολογική και ελλειμματική: η βιοτεχνολογία αποκαλεί το 98.5% του γενετικού μας υλικού, junk dna. Εξελικτικά σκουπίδια με άλλα λόγια, βαρίδια για τον οργανισμό μας και τρανταχτή απόδειξη πως η ζωή δεν τα πολυβγάζει πέρα μόνη της και χρειάζεται υποβοήθηση από εξειδικευμένα τμήματα της τεχνοεπιστήμης. Είναι ν΄απορεί κανείς πως τα κατάφερε να υπάρχει αυτή η δύσμοιρη η ζωή για τριάμιση δις χρόνια στον πλανήτη, χωρίς την παρέμβαση των ειδικών. 

 

Ο λόγος για αυτή την εκστρατεία κατασυκοφάντησης είναι προφανής: ως ηθικό προκάλυμμα για την πλήρη άλωση της ζωής από τις δυνάμεις της αγοράς. Μιας ζωής γεμάτης πόνο, θανατηφόρους ιούς και μολύνσεις, ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή, τυφλή βία και αρρώστεια: οι ιατρικές, τεχνικές και βιοτεχνολογικές παρεμβάσεις είναι πρωτίστως ηθικό καθήκον. Πίσω απο τη ραγδαία αύξηση των καισαρικών τομών και την εκτόξευση της φαρμακευτικής αντιμετώπισης της “απόσπασης προσοχής” στα παιδιά, κρύβεται το ίδιο αφήγημα. Η ζωή χωρίς την επιστημονική παρέμβαση, είναι μια διαδικασία γεμάτη λάθη, πόνο και τρέλα. Εσχάτως, ακόμα και το ίδιο μας το ανοσοποιητικό κρίνεται ατελές, ανίκανο να αντιμετωπίσει μια ασθένεια χωρίς την βοήθεια εμβολίων – ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, αλλάζει τον ορισμό του για την ανοσία της αγέλης, αφαιρώντας τον ρόλο του ανθρώπινου ανοσοποιητικού και περιγραφοντάς τη ως αποκλειστικά εμβολιαστική υπόθεση. 

 

Ο ίδιος ο πλανήτης νοσεί και πρέπει να τον σώσουμε. Να κάτι στο οποίο συμφωνούν όλοι, απο τις οικολογικές οργανώσεις, μέχρι τους ενεργειακούς κολοσσούς. Στο επιτακτικό ηθικό καθήκον της σωτηρίας του, θα ισοπεδωθούν τα βουνά του με ανεμογεννήτριες και τα δάση του θα κοπούν σύριζα για βιομάζα ή εξόρυξη λιθίου για τις μπαταρίες της πράσινης ενέργειας. Είναι το αναγκαίο κακό, το πικρό φάρμακο που πρέπει να πιει ο βαριά άρρωστος, για να σωθεί. 

 

Είναι ακριβώς αυτό το αφήγημα, της σωτηρίας, που αποτελεί το ηθικό οπλοστάσιο της εκστρατείας στείρωσης. Η γέννα περιγράφεται στα φιλοζωικά, ευγονικά φυλλάδια, ως μια διαδικασία ανείπωτης ταλαιπωρίας για το ζώο και για τα μωρά προδικάζεται μια σύντομη ζωή γεμάτη πόνο και σκληρότητα. Αν αφήναμε τη ζωή να ακολουθήσει τις φυσικές διαδικασίες θα κατακλυζόντουσαν οι πόλεις από ετοιμοθάνατα σκυλάκια και γατάκια, που θα μας κοίταγαν θλιμμένα πριν ξεψυχήσουν μέσα στη δυστυχία. Αυτό το γελοίο και πεπαλαιωμένο ηθικοπλαστικό αφήγημα δευτέρας διαλογής, δείχνει να αποτελεί την ηθική ραχοκοκκαλιά των σύγχρονων ευγονιστών-φιλόζωων. Φυσικά η σωτηρία, σε αντίθεση με την αλληλοβοήθεια ή την ενσυναίσθηση, εμπεριέχει και την εξουσία πάνω σ΄αυτό που σώζεται: ως ανήμπορο και χρήζων σωτηρίας, στερείται την αυτοδιαθεσή του και γίνεται υποτελές υποκείμενο των εκάστοτε σωτήρων. Και είναι αυτό το ιδεολόγημα, της θανατηφόρου σωτηρίας, που διατρέχει την τρέχουσα κατάσταση με την πανδημία, όπου τα δικαιώματα και η ευζωία των πολιτών συνθλίβονται για να σωθούν από έναν ιό. 

 

Συμπόνοια και φροντίδα 

“Ναι, αλλά εσύ αντέχεις να βλέπεις πατημένα γατάκια ή αποστεωμένα απο την πείνα αδέσποτα;” 

 

Αυτό είναι το επιχείρημα στο οποίο καταφεύγουν συνήθως οι θιασώτες της μαζικής στείρωσης. Καταρχάς αν δω ένα σκοτωμένο παιδάκι από αυτοκίνητο, θα σκεφτώ πως να κάνω τους δρόμους πιο ασφαλείς, τους οδηγούς πιο προσεχτικούς, ακόμα και το να απαγορευτούν τα αυτοκίνητα∙ σε καμία περίπτωση, πως να αφανίσω τα παιδάκια. Ακριβώς και 100% αντίστοιχα, επειδή ταράζομαι με ένα πεινασμένο ζώο, αφήνω που και που τροφή σε ασφαλή σημεία-καβάτζα και προσπαθώ να εισάγω περισσότερη ανεκτικότητα και συμπόνοια, στη σχέση ανθρώπων και ζώων. Σε καμία περίπτωση δε σκέφτομαι να αφανίσω τα ζώα, για να μην τα βλέπω να υποφέρουν. 

 

Δε στειρώνουμε τους Παλαιστίνιους, ούτε τους πολίτες της Μιανμάρ – αντίθετα αν νοιαζόμαστε, τους βοηθάμε με όποιο τρόπο μπορούμε. Παρόλο που υποφέρουν και η θέα νεκρών παιδιών από σφαίρες μας σφίγγει την καρδιά. Άλλωστε, σε ένα δεύτερο επίπεδο, ίσως το τίμημα της ελεύθερης ζωής ενός λαού να δικαιολογεί ακόμα και έναν τέτοιο πόνο. 

 

Είναι τραγικό να βλέπει κανείς μικρές αγέλες απο πεινασμένα και κακοποιημένα σκυλιά, έξω από τα χωριά. Καλό είναι στο βαθμό των δυνατοτήτων μας να βοηθήσουμε. Πως; Με λίγη τροφή, ένα χάδι, μια αγγελία “χαρίζεται”, ένα πρόχειρο καταφύγιο απο το κρύο και τη βροχή, με κουβέντες και κείμενα και πίεση για αλλαγές στη νομοθεσία. Ο πόνος θα παραμείνει. Και η μιζέρια και ο θάνατος. Αλλά και τα χαρούμενα γαβγίσματα του κουταβιού που μετά απο ένα αναπάντεχο γεύμα παίζει χαρούμενο στο πανταχού παρών ηλιόλουστο (και προσωρινά αιώνιο) τώρα. Όπως και τα νωχελικά γουργουρητά της γάτας που μετά απο μια μακρόχρονη θητεία στην αλητεία, ξαποσταίνει σε μια φιλική αυλή. Και εν τέλει, η ύπαρξη των άλλων όντων είναι δική τους υπόθεση και η αλληλεπίδραση μαζί τους πρέπει να διέπεται τουλάχιστον από τον βασικότερο όρκο του Ιπποκράτη. “… ποτέ για να βλάψω …”. Αν δε μπορείς να κάνεις καλό, μην κάνεις κακό τουλάχιστον. 

 

Όχι, δεν είναι ωραία να παρατιούνται νεογέννητα στα σκουπίδια. Αλλά από το να μην έχουμε καθόλου νεογέννητα, ας παρατιούνται και κάποια στα σκουπίδια. Καλά κάνουν και γεννάνε οι φτωχοί στις ανηλώς λεηλατημένες χώρες του τρίτου κόσμου∙ κι ας πεθαίνουν τα μισά παιδιά τους απο τύφο και πείνα. Στο κάτω – κάτω, αν δε μπορούμε να κάνουμε κάτι για να βοηθήσουμε, ας μην κάνουμε τίποτα. Αν αντί για την άθλια καμπάνια στείρωσης που έχει αποκτήσει τα χαρακτηριστικά προπαγάνδας τα τελευταία χρόνια, διοχετευόντουσαν αυτά τα κονδύλια στην υιοθεσία αδέσποτων (αντί για την αγορά ζώου ράτσας) τα πράγματα θα ήταν πολύ καλύτερα. 

 

Η ψυχική επιβάρυνση όσων ανθρώπων ασχολούνται καθημερινά με το τάισμα και τη φροντίδα αδέσποτων και ενίοτε ταλαιπωρημένων ζώων, είναι κατανοητή και πρέπει να ληφθεί υπόψη. Είναι αντίστοιχη με αυτή του ψυχολόγου κακοποιημένων παιδιών ή μεταναστών σε κέντρα κράτησης. Αυτοί ζητάνε όμως να σταματήσουν οι πόλεμοι ή να καταργηθούν τα σύνορα: όχι να στειρώσουμε τους μετανάστες. Οι φιλοζωικές αντίθετα, ανάγουν τη φροντίδα ως αυτοσκοπό και τη χρησιμοποιούν ως ηθικό προπέτασμα ολοκληρωτικού ελέγχου. Οι λυσσασμένοι ευνουχιστές φιλόζωοι που περνάνε τον ελεύθερο χρόνο τους παγιδεύοντας αδέσποτα γατιά και στειρωνοντάς τα, κατευθύνονται απο τις ηθκές επιταγές της φροντίδας προς ανυπεράσπιστα πλάσματα. Και η στείρωση είναι στην κορυφή της ιεραρχίας της φιλοζωικής φροντίδας, πάνω και απο τη σήμανση και την αποπαρασίτωση (και πολλά επίπεδα πάνω απο την παροχή τροφής και στοργής). 

 

Οι βιολογικές λειτουργίες του ζώου είναι ταυτόσημες με την υπαρξή του∙ το είναι ταυτίζεται με την ουσία του. Τα ένστικτα της αναπαραγωγής, της περιπλάνησης, του κυνηγιού κτλ είναι κομβικά: η χειρουργική αφαιρεσή τους δεν είναι απλά παρέμβαση, αλλά ακρωτηριασμός. Και πάλι: δε σημαίνει πως ένα στειρωμένο ζώο, θα΄ναι απαραίτητα δυστυχισμένο. Αλλά σίγουρα η απώλεια της εμπειρίας της γέννας ή του αναπαραγωγικού ενστίκτου, αποτελεί σημαντική παρέμβαση. 

 

Τα ζώα συντροφιάς ζούνε αναμφίβολα σε ένα σχετικά ανοίκειο περιβάλλον για αυτά – το ανθρώπινο. Και ως εντούτοις είναι λογικό η υπαρξή τους να επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις ανθρώπινες αποφάσεις. Είναι ωστόσο προφανώς τελείως διαφορετικής τάξης ζήτημα το να στειρωθούν κάποια ζώα μετά από γέννες ή για λόγους υγείας, είτε ακόμη και λόγω υπερπληθυσμού και άλλο να στειρώσουμε όλα τα ζώα συντροφιάς αυτού του αίφνης ιδιαίτερα χουντόπληκτου κόσμου. 

 

Εν αντιθέσει με τη συνήθη αφήγηση των αξιολύπητων και δυστυχισμένων αδέσποτων, πολλά απο αυτά καταφέρνουν και έχουνε μια πλούσια ζωή ως άγρια, ελεύθερα ζώα. Πέραν των προφανών, ποντικών και κατσαρίδων δηλαδή, έχω προσωπικά γνωρίσει και σχετιστεί με πάρα πολλά αδέσποτα σκυλιά που φτάσανε ως τα βαθιά γεράματα και με περισσότερα γατιά απ΄όσα μπορώ να απαριθμήσω. Ορισμένα ζούσανε εμφανώς καλύτερα από πολλά ζώα σπιτιού. Το ίδιο σε ένα βαθμό ισχύει και για τις αλεπούδες σε πολλές Ευρωπαϊκές πόλεις. Το αφήγημα δηλαδή που συνδέει την αδέσποτη ζωή μόνο με πόνο και δυστυχία, δεν έχει καμία πραγματική βάση. Αντίθετα, είναι εξαιρετικά παρόμοιο με την αφήγηση για τον απολίτιστο άνθρωπο, την εποχή της αποικιοκρατίας. Είναι με άλλα λόγια ένα ιδεολόγημα της κυριαρχίας. Ένα αφήγημα κατευθυνόμενο απο τα συμφέροντα ενάντια στην ελεύθερη ζωή εν γένει – τόσο της δική μας όσο και των τετράποδων συντροφών μας. 

 

Προφανώς, η φροντίδα είναι προυπόθεση για την απρόσκοπτη ροή χρηματοδοτήσεων. Οι μαζικές στειρώσεις και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης ζώων που βαφτίζονται καταφύγια, επιδοτούνται και ενίοτε αδρά. Αλλά το ιδεολόγημα της ανήμπορης φύσης, κοινό σε όσους έχουν επαγγελματικό συμφέρον απο τη διαχείριση του φυσικού κόσμου, στην περίπτωση των φιλοζωικών ξεπερνά τα -υπαρκτά- οικονομικά συμφέροντα. Βρίσκεται στον πυρήνα της υπαρξής τους: η μανία για σωτηρία μέσω ολοένα αυξανόμενου ελέγχου, έχει χαρακτηριστικά ψυχοπαθολογίας. Κανείς δασολόγος δεν έχει φτάσει στο σημείο να προτείνει την αποψίλωση των περιαστικών δασών για να τα σώσει από την αστική μόλυνση – ωστόσο οι φιλοζωικές κάνουν ακριβώς αυτό. 

 

Ο θάνατος των άλλων, είναι αργά η γρήγορα και δικός μας θάνατος 

Ο τρόπος που συσχετίζεται ο άνθρωπος με τον φυσικό κόσμο, δεν επηρεάζει μόνο τον φυσικό κόσμο, αλλά και τον ανθρώπινο. Οι νοητικές κατασκευές με τις οποίες προσπαθεί να ερμηνεύσει, ή και να καθυποτάξει, τον κόσμο, αποκτάνε ενίοτε ζωή και ως παραδείγματα πλέον, καταλήγουν να ελέγχουν τη δική του. Η καλλιέργεια της γης παράγει ένα πολύ ισχυρό παράδειγμα για την οργάνωση της κοινωνίας – το ίδιο και ο τρόπος που φερόμαστε στα ζώα. Ό,τι κάνει ο άνθρωπος στη φύση, αργά ή γρήγορα θα το κάνει και στον εαυτό του. Δε μεσολάβησαν παρά λίγα χρόνια πριν μεταπηδήσει η λαιμητόμος από τα εργαστήρια του 18ου αιώνα στις πλατείες των πόλεων στη γαλλική επανάσταση, ή η λωρίδα παραγωγής, απο τα σφαγεία του Σικάγο στα εργοστάσια του Φορντ. 

 

Μια κυβέρνηση που μπορεί να διατάξει μια τόσο παρεμβατική ιατρική πράξη στο σκυλί σου, αργά ή γρήγορα θα διατάξει διάφορες ιατρικές πράξεις και στο δικό σου σώμα. Το παράδειγμα είναι το ίδιο και άπαξ και εγκαθιδρυθεί, θα κυριαρχήσει στο ουσιαστικό επίδικο όλων των παραδειγμάτων: την ανθρώπινη ζωή. Ο άνθρωπος που έχει δεχτεί να παραδώσει τα φυτά του μπαξέ του και την μη-ανθρώπινη παρέα του στον πλήρη έλεγχο των εταιρειών, θα κάνει το ίδιο και με το σώμα του. 

 

Οι Ευρωπαίοι πολίτες απέστρεφαν το βλέμμα τους στα ολοένα και αυξανόμενα κέντρα κράτησης των μεταναστών. Αυτοί είναι Άλλοι, σ΄εμάς δε θα συμβεί κάτι τέτοιο, ψιθύριζαν καθησυχαστικά στους εαυτούς τους. Τον τελευταίο χρόνο, οι ψίθυροι αν και έχουν μετατραπεί σε μουρμουρητά δεν αρκούν για να τους καθησυχάσουν, καθώς συνειδητοποιούν το πόσο εύκολο είναι να γίνουν αυτοί οι Άλλοι. 

 

Ή με τα λόγια του Αντόρνο: “Το άουσβιτς ξεκινά κάθε φορά που κάποιος κοιτάζει ένα σφαγείο και σκέφτεται: δεν είναι παρά ζώα”. 

 

Ρέκβιεμ για ένα είδος 

Αυτός ήταν ο τίτλος της ενότητας που έκλεινε ένα παλιότερο κειμενό μου, του 2007, ενάντια στην τότε σχετικά καινούργια, ευνουχιστική μανία των φιλοζωικών, που επικεντρωνόταν στον αφανισμό των σκυλιών. Πλέον, 14 χρόνια μετά, θα πρέπει δυστυχώς να τον διορθώσω: Ρέκβιεμ για δυο είδη. 

Μόλις μιάμιση δεκαετία πριν θεωρούταν αδιανόητο πως θα καταφέρουν να εξοντώσουν και τα γατιά∙ πλέον όλα τα γατιά γύρω απο τα σημεία θεσμικής φροντίδας -πρόχειρα σπιτάκια σε πλατείες, ταμπελίτσες και πιατάκια- είναι στειρωμένα. Και όλο και περισσότερα δείχνουν να πέφτουν στην παγίδα. 

 

Τα σκυλιά των πόλεων έχουν σχεδόν εξολοθρευτεί όλα. Πριν μια δεκαετία, συναντούσες ακόμη μοναχικούς τετράποδους πλάνητες, στις βόλτες σου. Σκυλιά που σε ακολουθούσαν για λίγο στη βόλτα σου, έτσι για την παρέα και την πιθανή περιπέτεια. Ορισμένες φορές δε γύρευαν καν τροφή – ούτε ήθελαν να μπουν στο σπίτι σου. Και αν αναπτυσσόταν κάποια συμπάθεια, πιθανώς τα ξανάβλεπες σε μια επόμενη βόλτα. Όχι πια. 

 

Στη διάρκεια του πρώτου λοκντάουν πέτυχα έναν από τους τελευταίους του είδους του. Ελεύθερος, μη-στειρωμένος, κατέβαινε κουτσαίνοντας κάθε βράδυ από τα υψώματα της άνω κυψέλης, στοχοπροσηλωμένος και κρατώντας τις αποστάσεις του από τους ανθρώπους. Ήταν μια αχτίδα ελπίδας και ένα μπογαλάκι θλίψης μαζί. Ίσως και μια θλιβερή υπενθύμιση στους κατ΄οίκον περιορισμό πολίτες, για το τι μας περιμένει όλους. Τον ξαναείδα στις αρχές του δεύτερου λοκντάουν και ήταν το καλύτερο πράγμα που μου συνέβη εκείνες τις μέρες. Δεν ξέρω τι απέγινε αυτός ο σκυλάκος. Ελπίζω να συνεχίζει να περιφέρεται ελεύθερος και να μην έπεσε θύμα της ανθρώπινης κακίας – καμουφλαρισμένης με φιλοζωική φροντίδα. 

 

Οι μεσαιωνικές πόλεις, στην εμφάνιση πανώλης, συχνά εξόντωναν όλα τα σκυλιά και τα γατιά (και συχνά το πλήρωναν ακριβά καθώς οι χωρίς φυσικό εχθρό αρουραίοι διέδιδαν τη μόλυνση παντού). Το μισητό επάγγελμα του μπόγια επιβίωνε για αιώνες στις περισσότερες πόλεις και κάθε τόσο επιβαλλόταν μια τελική λύση για τους αστικούς αδέσποτους σκύλους. Σε πείσμα όλης αυτής της σκληρότητας, η σχέση του ανθρώπου με τα δυο πιο κοντινά στη ζωή του είδη, τα σκυλιά και τα γατιά, συνέχισε να υφίσταται. Με ελάχιστες χειρονομίες τρυφερότητας και συμπόνοιας, αρκετές όμως για να σμιλεύσουν μια σχέση, που πέρα απο τη στυγνή χρηστικότητα είχε και εκφάνσεις ανιδιοτέλειας, συντροφικότητας και αγάπης άνευ όρων. Αυτή η σχέση, αυτό το καθρέφτισμα της ψυχής στο βλέμμα ενός άλλου ζωικού είδους, αυτός ο εμπλουτισμός του βιώματος με τη συνύπαρξη με το διαφορετικό, υφίσταται πλέον ένα τρομαχτικό μετασχηματισμό. Αυτό που απομένει, μετά από χιλιετίες συνύπαρξης ανθρώπων, γατιών και σκύλων, είναι βιολογικά προιόντα για όλες τις ανθρώπινες ανάγκες και γούστα. Μια ύβρις, μεγαλύτερη και απο τη γενοκτονία: η μετατροπή σε προιόν. 

 

Στις πέντε ελευθερίες που προβλέπει το νέο ν/σ, για τη διασφάλιση υποτίθεται της ευζωίας των ζώων, δεν περιλαμβάνεται ούτε η γενετήσια, ούτε αυτή της ελευθερίας κίνησης, πόσο μάλλον η ελευθερία γενικώς: το γεγονός πως οι εμπνευστές του ονομάζουν αυτή την φρικαλέα και αποστειρωμένη επιβίωση, “ευζωία” είναι δηλωτικό των άρρωστων προθεσεών τους για τη διαχείριση της ζωής εν γένει. Ήδη πολλές φιλοζωικές, έχουν ως όρο την περίφραξη της αυλής για να δώσουν κάποιο αδέσποτο για υιοθεσία. Τα ζώα μετατρέπονται σε οικιακά αξεσουάρ. Καταδικάζονται να δημιουργούνται σε εργαστήρια, να απωλέσουν τα γενετήσια ενστικτά τους και να κυκλοφορούν εκτός σπιτιού μόνο δεμένα – για όλη τη, μάλλον σύντομη (τα σύγχρονα προϊόντα φτιάχνονται για να χαλάνε γρήγορα) και σίγουρα μίζερη, ζωή τους. Μια δυσοίωνη και ζοφερή υπενθύμιση στον άνθρωπο για το τι είδους ευζωία του επιφυλάσσουν οι αρχές. 

 

Ο σκύλος είναι το αντίθετο του Παβλόφ, παρατήρησε κάποτε μια ευγενής ψυχή σε ένα κείμενο αποχαιρετισμού στον Kανέλλο, “του αγαθού σκύλου που φρουρούσε το Πολυτεχνείο”. Χρειάζεται να πασχίσει κανείς πλέον, όταν τόσο ο Παβλόφ, όσο και η ιδεολογία του ελέγχου, θριαμβεύουν, για να βρει λέξεις για ένα μεγάλο, τεράστιο αποχαιρετισμό σε δυο είδη, για ένα αποχαιρετισμό για το πιο δυνατό -και για πολλούς μοναδικό- παράδειγμα άγριας και τρυφερής μη-ανθρώπινης ζωής. Για τους μοναχικούς των γειτονιών που γεμίζουν μπωλάκια με γατοτροφή κάθε βράδυ – κάποιες φορές η μόνη πράξη αγνής καλοσύνης σε ένα ολόκληρο Αθηναϊκό βράδυ. 

 

Για τους αδέσποτους σκυλίσιους πλάνητες που ομόρφυναν τις γειτονιές μας και τις βραδυνές μας βόλτες. Για τις γάτες που εμφανίστηκαν ξαφνικά στις αυλές μας και αποφάσισαν να τις ομορφύνουν με τη μόνιμη παρουσία τους. Για τις ανάσες ομορφιάς και καλοσύνης στις πόλεις μας, που αποστειρώνονται, για να μοιάζουν όλο και περισσότερο σε σούπερ μάρκετ. Για τη σκυλίτσα μας που ανασαίνει χαρούμενα καθώς τη βυζαίνουν μισή ντουζίνα φασαριόζικες γούνινες μπαλίτσες. Για τα μοναχικά δέντρα στα βουνά και τα φυτά που ανθίζουν μες στα βράχια. 

 

Για το σκυλάκο που κατέβαινε κουτσαίνοντας, ελεύθερος και μόνος, τα κυψελιώτικα υψώματα τα βράδυα της καραντίνας. 

 

Για να μη γίνουν οι ζωές μας περιουσιακά στοιχεία της βιομηχανίας. 

 

ΟΧΙ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΥΓΟΝΙΚΗ 

ΚΑΜΜΙΑ ΣΤΕΙΡΩΣΗ ΣΕ ΖΩΑ, ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΚΑΙ ΜΗ 

 

 

 

Τα ημερολόγια ενός Ιού